“Bán bao nhiêu thì mới không lỗ?” là câu hỏi người mới vào nghề kế toán và các chủ shop nhỏ hay hỏi nhất. Điểm hòa vốn trả lời đúng câu đó chỉ bằng một phép chia. Trước khi bắt đầu, bạn cần nắm hai khái niệm: chi phí cố định (định phí) và chi phí biến đổi (biến phí). Mọi ví dụ trong bài là số minh họa của Công ty X, làm tròn cho dễ tính, không phải số liệu thật của doanh nghiệp nào.
Điểm hòa vốn là gì và cần chuẩn bị những con số nào?
Điểm hòa vốn nói lên điều gì?
Điểm hòa vốn là mức hoạt động mà tại đó tổng doanh thu = tổng chi phí, tức lãi bằng 0. Bán dưới mức này thì lỗ, bán trên mức này thì bắt đầu có lãi.
Có hai cách diễn đạt:
- Hòa vốn theo sản lượng: cần bán tối thiểu bao nhiêu sản phẩm (hoặc đơn hàng, suất ăn…).
- Hòa vốn theo doanh thu: cần đạt tối thiểu bao nhiêu đồng doanh thu.
Hai cách này cùng một kết quả, chỉ khác đơn vị đo.
Ba con số cần có
- Giá bán đơn vị
- Biến phí đơn vị
- Tổng định phí trong kỳ (tháng, quý hoặc năm)
Tách định phí và biến phí
- Định phí là khoản gần như không đổi dù bán nhiều hay ít trong phạm vi hoạt động bình thường. Ví dụ: tiền thuê mặt bằng, lương quản lý, khấu hao máy móc.
- Biến phí thay đổi theo sản lượng. Ví dụ: nguyên liệu, bao bì, hoa hồng bán hàng.
- Chi phí hỗn hợp gồm cả hai phần, ví dụ tiền điện (một phần cố định, một phần theo mức dùng) hoặc lương có phần cứng và phần thưởng theo doanh số. Với khoản này, bạn tách tương đối dựa trên số liệu vài tháng gần nhất, không cần chính xác tuyệt đối.
Số dư đảm phí và công thức tính điểm hòa vốn
Số dư đảm phí (contribution margin)
Mỗi sản phẩm bán ra sẽ “đóng góp” một khoản để trang trải định phí, phần còn lại là lãi:
- Số dư đảm phí đơn vị = Giá bán − Biến phí đơn vị
- Tỷ lệ số dư đảm phí = Số dư đảm phí đơn vị / Giá bán
Nếu bạn đã đọc bài costing biến phí trên blog, khái niệm này sẽ rất quen, nên ở đây mình đi thẳng vào cách dùng.
Hai công thức chính
- Sản lượng hòa vốn = Định phí / Số dư đảm phí đơn vị
- Doanh thu hòa vốn = Định phí / Tỷ lệ số dư đảm phí
Bạn cũng có thể lấy sản lượng hòa vốn nhân với giá bán để ra doanh thu hòa vốn.
Ví dụ minh họa Công ty X
Tính điểm hòa vốn
Công ty X có số liệu (minh họa) như sau: giá bán 100.000 đ/sản phẩm, biến phí 60.000 đ/sản phẩm, định phí 200 triệu đ/tháng.
| Chỉ tiêu | Cách tính | Kết quả |
|---|---|---|
| Số dư đảm phí đơn vị | 100.000 − 60.000 | 40.000 đ |
| Tỷ lệ số dư đảm phí | 40.000 / 100.000 | 40% |
| Sản lượng hòa vốn | 200.000.000 / 40.000 | 5.000 sản phẩm |
| Doanh thu hòa vốn | 5.000 × 100.000 | 500 triệu đ |
Kiểm tra ngược (nên làm thói quen này):
| Khoản mục | Số tiền |
|---|---|
| Doanh thu (5.000 × 100.000) | 500 triệu đ |
| Biến phí (5.000 × 60.000) | (300 triệu đ) |
| Định phí | (200 triệu đ) |
| Lợi nhuận | 0 |
Muốn lãi mục tiêu thì bán bao nhiêu?
Công thức: Sản lượng = (Định phí + Lợi nhuận mục tiêu) / Số dư đảm phí đơn vị
Giả sử Công ty X muốn lãi 80 triệu đ/tháng:
(200 triệu + 80 triệu) / 40.000 = 7.000 sản phẩm (tương ứng doanh thu 700 triệu đ).
Kiểm tra: 700 − 420 (biến phí) − 200 (định phí) = 80 triệu đ. Khớp.
Biên an toàn (margin of safety)
Biên an toàn cho biết doanh thu có thể sụt bao nhiêu trước khi doanh nghiệp bắt đầu lỗ:
Biên an toàn = (Doanh thu thực tế − Doanh thu hòa vốn) / Doanh thu thực tế
Giả sử tháng này Công ty X bán thực tế 6.500 sản phẩm (doanh thu 650 triệu đ):
(6.500 − 5.000) / 6.500 ≈ 23,1%
Nghĩa là doanh thu có thể giảm khoảng 23% thì công ty mới chạm mức hòa vốn. Con số càng thấp thì doanh nghiệp càng “mỏng”, chỉ cần thị trường chững lại là lỗ.
Điều gì làm điểm hòa vốn dịch chuyển? Hạn chế cần biết
Hai tình huống thử nhanh
Vẫn với Công ty X, thử thay đổi từng yếu tố một:
| Tình huống | Số dư đảm phí đơn vị | Định phí | Sản lượng hòa vốn | Doanh thu hòa vốn |
|---|---|---|---|---|
| Ban đầu | 40.000 đ | 200 triệu đ | 5.000 | 500 triệu đ |
| Tăng giá bán lên 110.000 đ | 50.000 đ | 200 triệu đ | 4.000 | 440 triệu đ |
| Định phí tăng thêm 20 triệu đ | 40.000 đ | 220 triệu đ | 5.500 | 550 triệu đ |
Nhận xét: tăng giá làm số dư đảm phí dày hơn nên điểm hòa vốn hạ xuống. Định phí tăng thì gánh nặng lớn hơn nên điểm hòa vốn đẩy lên. Đây là lý do trước mỗi quyết định thuê thêm mặt bằng hay tuyển thêm quản lý, kế toán nên chạy thử lại điểm hòa vốn.
Hạn chế và những sai sót người mới hay gặp
- Giả định giá bán và biến phí đơn vị không đổi. Thực tế giá nguyên liệu, chiết khấu, khuyến mãi biến động liên tục.
- Bán nhiều loại sản phẩm thì không thể dùng một giá bán chung. Cần tính theo cơ cấu sản phẩm (xem phần Câu hỏi thường gặp).
- Tách định phí và biến phí sai, nhất là với chi phí hỗn hợp, sẽ làm kết quả lệch đáng kể.
- Quên chi phí lãi vay và các khoản định phí “ít nhìn thấy” như phí phần mềm, bảo hiểm.
Điểm hòa vốn là công cụ tham khảo, không phải đáp án tuyệt đối. Con số cần được đọc cùng phán đoán chuyên môn của kế toán về thị trường, mùa vụ và khả năng thực thi.
Kế toán áp dụng điểm hòa vốn vào việc gì?
- Báo giá: biết giá thấp nhất để không lỗ, từ đó cân nhắc mức chiết khấu có thể chấp nhận.
- Đặt chỉ tiêu doanh số: chuyển mục tiêu lợi nhuận thành số sản phẩm hoặc doanh thu cụ thể cho bộ phận bán hàng.
- Đánh giá mở thêm cửa hàng hoặc nhận thêm đơn hàng: xem định phí tăng thêm sẽ đẩy điểm hòa vốn lên bao nhiêu, và doanh thu kỳ vọng có đủ bù hay không.
Excel hoặc công cụ AI có thể giúp bạn dựng bảng tính, chạy nhiều kịch bản trong vài phút. Nhưng AI không thay thế kế toán. Nó giải phóng thời gian làm phép tính để bạn dành sức cho việc quan trọng hơn: chọn giả định hợp lý, đọc ý nghĩa con số và tư vấn quyết định cho ban lãnh đạo.
Câu hỏi thường gặp
Điểm hòa vốn có tính theo tháng được không?
Được. Chỉ cần định phí và sản lượng cùng một kỳ. Nếu định phí là 200 triệu đ/tháng thì ra điểm hòa vốn theo tháng. Muốn tính theo năm, lấy định phí cả năm chia cho số dư đảm phí đơn vị. Kỳ ngắn giúp theo dõi sát hơn, kỳ dài giúp nhìn xu hướng.
Nếu bán nhiều loại sản phẩm thì tính thế nào?
Dùng tỷ lệ số dư đảm phí bình quân theo cơ cấu doanh thu. Ví dụ minh họa: sản phẩm A chiếm 60% doanh thu với tỷ lệ số dư đảm phí 40%, sản phẩm B chiếm 40% với tỷ lệ 25%. Tỷ lệ bình quân = 0,6 × 40% + 0,4 × 25% = 34%. Doanh thu hòa vốn ≈ 200 triệu / 0,34 ≈ 588 triệu đ. Lưu ý kết quả chỉ đúng khi cơ cấu bán hàng giữ gần như ổn định.
Có thể nhờ AI hoặc Excel tính điểm hòa vốn không?
Có, và rất tiện để chạy nhiều kịch bản giá, định phí, sản lượng. Tuy nhiên, bạn vẫn là người quyết định chi phí nào là định phí hay biến phí, giả định nào hợp lý và kết quả có phù hợp thực tế kinh doanh hay không. Công cụ tính nhanh, còn phán đoán là việc của kế toán.
Kết luận
Ba ý chính cần nhớ:
- Điểm hòa vốn là mức bán mà lãi bằng 0: sản lượng hòa vốn = định phí / số dư đảm phí đơn vị.
- Từ cùng một bộ số, bạn tính thêm được sản lượng đạt lợi nhuận mục tiêu và biên an toàn, hai chỉ số rất hữu ích khi trao đổi với sếp.
- Kết quả phụ thuộc vào việc tách đúng định phí và biến phí và các giả định về giá bán, cơ cấu sản phẩm, nên luôn cần phán đoán chuyên môn.
Hãy mở Excel, dựng bảng như ví dụ của Công ty X và thay số của doanh nghiệp mình vào. Bạn sẽ hiểu công thức nhanh hơn nhiều so với chỉ đọc. Muốn hiểu sâu hơn, bạn có thể đọc lại các bài về costing biến phí và chi phí thích hợp đã đăng trên blog.
Một số bài liên quan:
- Báo Cáo Lưu Chuyển Tiền Tệ Là Gì? Cách Đọc Dễ Hiểu Cho Người Mới: hòa vốn về lợi nhuận chưa chắc đã hòa vốn về tiền, nên hai bài này nên đọc cùng nhau.
- AI Đối Chiếu Công Nợ Phải Thu: Tự Động Hóa Cho Kế Toán Mới: cách để AI gánh việc đối chiếu lặp lại, giúp bạn có thêm thời gian cho các phân tích như điểm hòa vốn.
- Chuyên mục: xem thêm các bài kế toán, thuế và tài chính cho người mới.