Thuê văn phòng, thuê kho, thuê xe là chuyện hằng ngày của doanh nghiệp. Theo VAS, phần lớn các hợp đồng này chỉ ghi chi phí thuê hằng tháng. Nhưng theo IFRS, gần như mọi hợp đồng thuê đều phải đưa lên bảng cân đối kế toán. Bài viết này so sánh VAS 06 và IFRS 16 để bạn thấy rõ khác biệt, kèm ví dụ số dễ hiểu. Đây là bài tiếp theo sau VAS 05 vs IAS 40 – Bất động sản đầu tư trong chuỗi So Sánh VAS và IFRS.
📋 Mục Lục Bài Viết
Giới Thiệu Ngắn VAS 06 Và IFRS 16
VAS 06 – Thuê tài sản ban hành năm 2002 (Quyết định 165/2002/QĐ-BTC), xây dựng dựa trên IAS 17 – chuẩn mực quốc tế cũ nay đã bị thay thế.
IFRS 16 – Leases có hiệu lực từ 01/01/2019, thay thế IAS 17 và thay đổi căn bản cách kế toán ở bên đi thuê. Nếu bạn mới làm quen, hãy đọc trước bài IFRS 16 là gì? Kế toán thuê tài sản cho người mới.
Vì VAS 06 dựa trên IAS 17 nên khoảng cách giữa VAS 06 và IFRS 16 chính là khoảng cách giữa “chuẩn mực cũ” và “chuẩn mực mới” của thế giới.
Điểm Giống Nhau Giữa VAS 06 Và IFRS 16
- Bên cho thuê: cả hai vẫn phân loại thuê tài chính và thuê hoạt động, cách hạch toán về cơ bản tương tự.
- Tiêu chí thuê tài chính: chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn với quyền sở hữu (chuyển quyền sở hữu cuối kỳ, thời hạn thuê chiếm phần lớn đời sống tài sản, giá trị hiện tại khoản thanh toán gần bằng giá trị hợp lý…).
- Thuê tài chính ở bên đi thuê: cả hai đều ghi nhận tài sản và nợ phải trả theo giá trị hiện tại khoản thanh toán, trích khấu hao tài sản và ghi chi phí lãi.
Điểm Khác Nhau Chính Giữa VAS 06 Và IFRS 16
| Nội dung | VAS 06 | IFRS 16 |
|---|---|---|
| Mô hình kế toán bên đi thuê | Hai mô hình: thuê tài chính (lên bảng CĐKT) và thuê hoạt động (chỉ ghi chi phí) | Một mô hình duy nhất: ghi nhận tài sản quyền sử dụng (ROU) và nợ thuê cho hầu hết hợp đồng |
| Miễn trừ | Không có khái niệm miễn trừ riêng | Được miễn cho thuê ngắn hạn (≤ 12 tháng) và tài sản giá trị thấp (tham chiếu khoảng 5.000 USD khi mới) |
| Chi phí trên báo cáo KQKD | Thuê hoạt động: chi phí thuê đều theo đường thẳng | Khấu hao ROU + chi phí lãi, chi phí dồn nhiều hơn ở các năm đầu |
| Định nghĩa hợp đồng thuê | Dựa trên thỏa thuận chuyển quyền sử dụng tài sản | Dựa trên quyền kiểm soát việc sử dụng tài sản xác định; hướng dẫn tách thành phần thuê/không thuê |
| Đánh giá lại nợ thuê | Hầu như không có hướng dẫn | Đánh giá lại khi thay đổi thời hạn, quyền chọn mua, khoản thanh toán theo chỉ số |
| Bán và thuê lại | Hướng dẫn theo loại thuê (tài chính/hoạt động) | Phải xét giao dịch bán có thỏa mãn IFRS 15 hay không; chỉ ghi lãi phần quyền đã chuyển giao |
Ví dụ số minh họa
Công ty Y thuê văn phòng 5 năm, trả 1 tỷ đồng/năm vào cuối mỗi năm, lãi suất đi vay biên 10%/năm.
- Theo VAS 06 (thuê hoạt động): mỗi năm ghi chi phí thuê 1 tỷ. Bảng CĐKT không có tài sản hay nợ thuê.
- Theo IFRS 16: giá trị hiện tại = 1 tỷ × 3,7908 = 3,791 tỷ. Ghi Nợ Tài sản quyền sử dụng / Có Nợ thuê 3,791 tỷ.
Năm 1: lãi = 3,791 × 10% = 379 triệu; khấu hao = 3,791 / 5 = 758 triệu. Tổng chi phí năm 1 = 1,137 tỷ (cao hơn VAS 137 triệu). Nợ thuê cuối năm 1 = 3,791 + 0,379 – 1 = 3,170 tỷ.
👉 Tổng chi phí 5 năm vẫn bằng 5 tỷ ở cả hai cách, nhưng IFRS 16 dồn chi phí vào năm đầu, EBITDA tăng thêm 1 tỷ/năm (vì tiền thuê chuyển thành khấu hao và lãi) và nợ phải trả tăng mạnh.
Ảnh Hưởng Khi Chuyển Đổi Từ VAS Sang IFRS
- Bảng CĐKT phình to: tài sản và nợ phải trả tăng, đặc biệt với chuỗi bán lẻ, F&B, logistics, hàng không thuê nhiều mặt bằng, kho bãi, phương tiện.
- Chỉ số tài chính thay đổi: hệ số nợ/vốn chủ tăng, ROA giảm, EBITDA tăng – cần trao đổi trước với ngân hàng về điều kiện hạn mức tín dụng (covenant).
- Báo cáo lưu chuyển tiền tệ: phần gốc tiền thuê chuyển sang hoạt động tài chính, dòng tiền kinh doanh “đẹp” hơn.
- Thuế hoãn lại: thuế TNDN vẫn trừ chi phí thuê theo hợp đồng, nên phát sinh chênh lệch tạm thời giữa ROU/nợ thuê và cơ sở tính thuế.
- Dữ liệu hợp đồng: cần lập danh mục toàn bộ hợp đồng thuê, xác định thời hạn, quyền gia hạn, lãi suất chiết khấu – nên dùng Excel hoặc phần mềm quản lý hợp đồng thuê.
Câu Hỏi Thường Gặp
Thuê văn phòng 6 tháng có phải ghi nhận tài sản quyền sử dụng theo IFRS 16 không?
Không bắt buộc. Thuê ngắn hạn từ 12 tháng trở xuống được chọn miễn trừ và ghi chi phí đều theo đường thẳng như VAS.
Bên cho thuê có bị ảnh hưởng nhiều khi chuyển sang IFRS 16 không?
Ít ảnh hưởng. IFRS 16 giữ gần như nguyên cách phân loại và hạch toán của bên cho thuê như IAS 17/VAS 06.
Lãi suất chiết khấu lấy ở đâu?
Ưu tiên lãi suất ngầm định trong hợp đồng; nếu không xác định được thì dùng lãi suất đi vay biên của bên đi thuê.
Kết Luận
Khác biệt lớn nhất giữa VAS 06 và IFRS 16 là IFRS 16 bỏ phân loại thuê hoạt động ở bên đi thuê, buộc doanh nghiệp đưa hầu hết hợp đồng thuê lên bảng cân đối kế toán. Đây là một trong những điều chỉnh có ảnh hưởng lớn nhất khi chuyển đổi báo cáo từ VAS sang IFRS.
📌 Bài cùng ngày: VAS 05 vs IAS 40 – Bất động sản đầu tư.
⬅️ Bài trước đó: VAS 17 vs IAS 12 – Thuế TNDN hoãn lại.
📖 Tìm hiểu nền tảng: IFRS 16 là gì?
📚 Toàn bộ chuỗi tại chuyên mục Kế toán quốc tế.