Nhiều bạn kế toán hỏi mình: VAS vs IFRS S1 khác nhau thế nào, khi VAS vốn chỉ nói về báo cáo tài chính? Câu trả lời ngắn gọn: hai thứ này không cùng “sân chơi”. VAS là hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam. IFRS S1 và S2 là chuẩn mực công bố thông tin bền vững do ISSB ban hành. Bài này giúp bạn hiểu khái niệm, so sánh bằng bảng, xem ví dụ số minh họa và biết cần chuẩn bị gì.
IFRS S1, IFRS S2 là gì và khác báo cáo tài chính ở đâu?
ISSB (Ủy ban Chuẩn mực Bền vững Quốc tế) ban hành hai chuẩn mực đầu tiên vào năm 2023:
- IFRS S1 – Yêu cầu chung về công bố thông tin tài chính liên quan đến bền vững: doanh nghiệp phải công bố rủi ro và cơ hội bền vững có thể ảnh hưởng đến dòng tiền, khả năng tiếp cận vốn và giá trị doanh nghiệp.
- IFRS S2 – Công bố liên quan đến khí hậu: rủi ro chuyển đổi, rủi ro vật lý, phát thải khí nhà kính (Scope 1, 2, 3), mục tiêu và kế hoạch chuyển đổi.
Lưu ý quan trọng: ISSB chỉ đặt ra chuẩn mực. Việc áp dụng bắt buộc tùy từng quốc gia, nên bạn cần kiểm tra quy định Việt Nam hiện hành và lộ trình mới nhất của cơ quan quản lý.
Báo cáo bền vững khác báo cáo tài chính (BCTC) ở những điểm sau:
| Tiêu chí | BCTC | Báo cáo bền vững (IFRS S1/S2) |
|---|---|---|
| Đối tượng | Nhà đầu tư, chủ nợ, cơ quan quản lý | Chủ yếu nhà đầu tư và chủ nợ, quan tâm đến giá trị doanh nghiệp |
| Mục tiêu | Phản ánh tình hình tài chính, kết quả kinh doanh | Cho thấy rủi ro, cơ hội bền vững ảnh hưởng tài chính thế nào |
| Kỳ báo cáo | Kỳ kế toán | Cùng kỳ với BCTC |
| Liên kết | Số liệu hạch toán | Phải nhất quán với giả định và số liệu trong BCTC |
IFRS S1 và S2 được xây dựng theo 4 trụ cột:
- Quản trị: ai giám sát, ai chịu trách nhiệm.
- Chiến lược: rủi ro, cơ hội và tác động đến mô hình kinh doanh.
- Quản lý rủi ro: quy trình nhận diện, đánh giá, theo dõi.
- Chỉ tiêu và mục tiêu: số liệu đo lường (ví dụ phát thải) và mục tiêu cụ thể.
Việt Nam hiện đang có gì? Điểm giống và khoảng trống
Khoảng trống lớn nhất: VAS không có chuẩn mực về báo cáo bền vững. Bộ VAS tập trung vào ghi nhận, đo lường và trình bày BCTC, không có chuẩn mực tương đương IFRS S1 hay S2.
Điều Việt Nam hiện có là một số quy định công bố thông tin của công ty đại chúng (như quy định về báo cáo thường niên), trong đó có nội dung liên quan môi trường, xã hội. Ngoài ra, một số quy định về bảo vệ môi trường có yêu cầu kiểm kê khí nhà kính với đối tượng nhất định. Các nội dung này thường mang tính hướng dẫn chung, chưa chi tiết như IFRS S2. Bạn cần tự kiểm tra văn bản và hiệu lực mới nhất trước khi áp dụng, vì quy định trong lĩnh vực này thay đổi khá nhanh.
Điểm giống giữa hai hệ thống (ở mức nguyên tắc):
- Cùng hướng tới thông tin trung thực, hợp lý, hữu ích cho người sử dụng.
- Đều dựa trên nguyên tắc trọng yếu và nhất quán.
- Đều cần hệ thống kiểm soát nội bộ để dữ liệu đáng tin cậy.
- IFRS S1 yêu cầu báo cáo bền vững cùng kỳ báo cáo và cùng đơn vị báo cáo với BCTC. Điều này gần với tư duy lập BCTC mà kế toán đã quen.
Bảng so sánh VAS vs IFRS S1/S2
| Tiêu chí | VAS và quy định hiện hành tại Việt Nam | IFRS S1/S2 |
|---|---|---|
| Phạm vi | Báo cáo tài chính. Báo cáo bền vững chỉ theo quy định công bố thông tin riêng (nếu thuộc đối tượng áp dụng) | Thông tin bền vững, trọng tâm là khí hậu (S2) |
| Nội dung công bố | BCTC và thuyết minh. Nội dung môi trường, xã hội ở mức tổng quát | Quản trị, chiến lược, quản lý rủi ro, chỉ tiêu và mục tiêu; phát thải Scope 1, 2, 3 |
| Tính so sánh | So sánh theo VAS và hướng dẫn kế toán Việt Nam | Khung thống nhất toàn cầu, dễ so sánh giữa các doanh nghiệp, ngành |
| Kiểm toán/đảm bảo | BCTC thuộc đối tượng kiểm toán theo quy định. Phần môi trường, xã hội thường chưa bắt buộc đảm bảo độc lập | Chuẩn mực không tự quy định bắt buộc đảm bảo. Yêu cầu do từng quốc gia quyết định, xu hướng là tăng dần |
| Mức độ chi tiết | Thấp với nội dung phi tài chính | Cao: phương pháp đo, giả định, phạm vi, giới hạn dữ liệu |
| Liên kết số liệu tài chính | Không có yêu cầu liên kết chặt | Bắt buộc giải thích tác động lên vị thế tài chính, kết quả và dòng tiền; giả định phải nhất quán với BCTC |
Ví dụ minh họa: Công ty X sản xuất thực phẩm
Lưu ý: toàn bộ số liệu dưới đây là giả định để minh họa, không phải số liệu của doanh nghiệp thật.
Công ty X (sản xuất thực phẩm) có số liệu phát thải năm N:
- Scope 1: 1.000 tCO₂e
- Scope 2: 500 tCO₂e
- Scope 3: 8.500 tCO₂e
- Tổng: 10.000 tCO₂e, trong đó Scope 3 chiếm 85%
Công ty đặt mục tiêu giả định giảm 20% Scope 1 và 2 (tương đương 300 tCO₂e) và lên kế hoạch đầu tư 2 tỷ đồng chuyển đổi dây chuyền sang thiết bị tiết kiệm năng lượng. Dây chuyền cũ còn giá trị còn lại 3 tỷ đồng và dự kiến dừng sử dụng sớm, nên giá trị có thể thu hồi giả định chỉ còn 2,4 tỷ đồng.
Cùng một giao dịch, nhìn qua hai hệ thống:
| Nội dung (đơn vị: triệu đồng) | Theo VAS | Theo IFRS |
|---|---|---|
| Mua thiết bị mới 2.000 | Nợ TK 211 / Có TK 112: 2.000 | Nợ tài sản cố định (IAS 16) / Có tiền: 2.000 |
| Dây chuyền cũ: giá trị còn lại 3.000, có thể thu hồi 2.400 | Không có bút toán suy giảm tương đương IAS 36. Thực tế thường xem xét lại thời gian sử dụng, khấu hao hoặc thanh lý | Nợ lỗ suy giảm tài sản 600 / Có hao mòn lũy kế do suy giảm 600 (IAS 36) |
| Dự phòng cho kế hoạch chuyển đổi | VAS 18 có nguyên tắc tương tự: chỉ ghi nhận khi có nghĩa vụ hiện tại | IAS 37: kế hoạch đầu tư thuần túy không tạo dự phòng; chỉ ghi nhận khi có nghĩa vụ pháp lý hoặc nghĩa vụ ngầm định |
| Thuyết minh | Theo quy định trình bày BCTC hiện hành, chưa yêu cầu thông tin khí hậu | Thuyết minh giả định, ước tính; IFRS S2 yêu cầu công bố kế hoạch chuyển đổi và nguồn lực |
Điểm rút ra từ ví dụ:
- Bút toán mua thiết bị giống nhau, nhưng chênh lệch xuất hiện ở dây chuyền cũ: IFRS ghi nhận lỗ suy giảm 600 triệu, làm giảm lợi nhuận trước thuế cùng giá trị đó.
- Việc xử lý thuế (thuế hoãn lại theo IAS 12, chi phí được trừ theo quy định thuế Việt Nam) cần được kiểm tra riêng.
- Nếu báo cáo bền vững nói công ty sẽ dừng dây chuyền cũ, thì khi kiểm tra suy giảm, giả định thời gian sử dụng và dòng tiền phải khớp với thông tin đó. Đây là điểm “kết nối” giữa báo cáo bền vững và BCTC.
Chuyển đổi sang IFRS: ảnh hưởng và việc kế toán cần chuẩn bị
Khi chuyển BCTC sang IFRS, vấn đề bền vững sẽ tác động đến các ước tính kế toán: thời gian sử dụng hữu ích, kiểm tra suy giảm, dự phòng, thuế hoãn lại. Báo cáo bền vững không thay thế BCTC, nhưng buộc doanh nghiệp giải thích cùng một câu chuyện ở cả hai nơi.
Kế toán nên chuẩn bị:
- Dữ liệu phát thải: dữ liệu tiêu thụ điện, nhiên liệu, nguyên liệu, vận chuyển; hệ số phát thải và nguồn hệ số; phương pháp tính (ví dụ theo GHG Protocol).
- Phối hợp liên bộ phận: vận hành (số liệu sản xuất, năng lượng), mua hàng (nhà cung cấp), pháp chế (nghĩa vụ pháp lý, cam kết), tài chính (kế hoạch đầu tư).
- Kiểm soát nội bộ cho thông tin phi tài chính: người chịu trách nhiệm, quy trình thu thập, đối chiếu, phê duyệt, lưu vết như đối với số liệu kế toán.
- Nhất quán giữa hai báo cáo: giả định về giá năng lượng, thời gian sử dụng tài sản, kế hoạch đầu tư phải thống nhất.
Những sai lầm hay gặp:
- Coi báo cáo bền vững là việc của bộ phận truyền thông. Khi chỉ viết cho đẹp, số liệu thiếu kiểm soát và không khớp với BCTC.
- Thiếu số liệu chuỗi cung ứng cho Scope 3. Như ví dụ trên, Scope 3 chiếm tới 85% tổng phát thải. Nên bắt đầu thu thập dữ liệu từ nhà cung cấp lớn sớm, có thể dùng ước tính có giải thích rõ giả định và giới hạn.
- Nhầm lẫn các khung khác như GRI. Mỗi khung có mục tiêu và cách tiếp cận riêng; dùng lẫn mà không phân biệt sẽ làm báo cáo thiếu nhất quán.
Câu hỏi thường gặp
IFRS S1 và S2 đã bắt buộc áp dụng tại Việt Nam chưa?
Mình không khẳng định được thay bạn. ISSB ban hành chuẩn mực, còn việc bắt buộc do từng quốc gia quyết định. Bạn cần kiểm tra văn bản pháp luật và hướng dẫn mới nhất của cơ quan quản lý (Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước) trước khi kết luận.
GRI và IFRS S1/S2 khác nhau thế nào?
Hai khung có trọng tâm khác nhau. IFRS S1/S2 hướng đến thông tin hữu ích cho nhà đầu tư, chủ nợ, tức tác động đến giá trị doanh nghiệp. GRI thiên về tác động của doanh nghiệp ra môi trường và xã hội, phục vụ nhiều nhóm bên liên quan. Nhiều doanh nghiệp dùng song song, nhưng cần hiểu rõ khác biệt về phạm vi và cách xác định trọng yếu.
Có thể dùng AI để lập báo cáo bền vững không?
AI chỉ nên hỗ trợ tổng hợp ý tưởng, gợi ý cấu trúc, soạn nháp. Kế toán vẫn tự chịu trách nhiệm kiểm tra số liệu, phương pháp tính và đối chiếu quy định hiện hành. Tuyệt đối không đưa số liệu do AI “sinh ra” vào báo cáo khi chưa xác minh.
Kết luận
Tóm lại, VAS không có chuẩn mực tương đương IFRS S1/S2. Đây là khoảng trống rõ ràng: VAS lo phần báo cáo tài chính, còn IFRS S1/S2 yêu cầu thêm thông tin bền vững, đặc biệt là khí hậu, và đòi hỏi nhất quán với BCTC. Kế toán không cần là chuyên gia môi trường, nhưng nên nắm dữ liệu, giả định và kiểm soát nội bộ, vì đây là phần mà người làm kế toán có lợi thế nhất.
Bạn có thể đọc thêm các bài liên quan:
- VAS vs IFRS 13 – Giá Trị Hợp Lý: Khoảng Cách Chuẩn Mực 2026
- VAS vs IFRS 19 – Công Ty Con Giảm Thuyết Minh: So Sánh Chi Tiết
- Chuyên mục Kế toán quốc tế
Bài viết mang tính tham khảo. Bạn hãy kiểm tra lại quy định và hiệu lực văn bản mới nhất trước khi áp dụng vào thực tế.