Sau khi hiểu định giá sản phẩm là gì, kế toán quản trị cần nắm các phương pháp định giá sản phẩm để áp dụng vào thực tế doanh nghiệp. Mỗi phương pháp phù hợp với một tình huống khác nhau: cộng chi phí đơn giản cho sản xuất ổn định, định giá theo lãi trên biến phí cho quyết định ngắn hạn, và định giá mục tiêu khi thị trường đã ấn định sẵn giá. Bài viết trình bày công thức và ví dụ số liệu cụ thể cho từng phương pháp.
📋 Mục Lục Bài Viết
1. Định Giá Cộng Chi Phí (Cost-Plus Pricing)
Đây là phương pháp phổ biến nhất. Giá bán được tính bằng cách cộng một tỷ lệ lãi (markup) vào chi phí nền.
Công thức:
Giá bán = Chi phí nền × (1 + Tỷ lệ markup)
Ví dụ: Sản phẩm A có chi phí sản xuất đầy đủ 200.000đ/sp. Doanh nghiệp muốn markup 25%.
Giá bán = 200.000 × (1 + 0,25) = 250.000đ.
Tỷ lệ markup phải đủ để bù đắp chi phí bán hàng, quản lý và tạo lợi nhuận mong muốn. Ưu điểm là dễ tính; nhược điểm là bỏ qua yếu tố cầu thị trường.
2. Định Giá Theo Lãi Trên Biến Phí (Contribution Margin)
Phương pháp này lấy biến phí làm nền, cộng thêm phần lãi trên biến phí (contribution). Phù hợp cho quyết định ngắn hạn, đơn hàng đặc biệt khi chi phí cố định đã được bù đắp.
Công thức:
Giá bán = Biến phí đơn vị × (1 + Tỷ lệ cộng thêm trên biến phí)
Ví dụ: Biến phí đơn vị là 120.000đ. Doanh nghiệp muốn mỗi sản phẩm đóng góp thêm 80% để trang trải định phí và lợi nhuận.
Giá bán = 120.000 × 1,8 = 216.000đ. Trong đó lãi trên biến phí là 96.000đ/sp.
Khi nhận đơn hàng đặc biệt, chỉ cần giá bán > biến phí (120.000đ) là đơn hàng đã có lời góp, giúp doanh nghiệp linh hoạt hơn.
3. Định Giá Mục Tiêu (Target Costing)
Ngược với cộng chi phí, target costing bắt đầu từ giá thị trường mà khách hàng chấp nhận, rồi trừ lợi nhuận mong muốn để tìm ra chi phí mục tiêu doanh nghiệp phải đạt.
Công thức:
Chi phí mục tiêu = Giá bán thị trường − Lợi nhuận mục tiêu
Ví dụ: Thị trường chấp nhận giá 300.000đ/sp. Doanh nghiệp muốn lợi nhuận 20% giá bán = 60.000đ.
Chi phí mục tiêu = 300.000 − 60.000 = 240.000đ. Nếu chi phí hiện tại là 260.000đ, doanh nghiệp phải cắt giảm 20.000đ/sp để đạt mục tiêu. Đây là phương pháp hướng thị trường, buộc doanh nghiệp kiểm soát chi phí ngay từ khâu thiết kế.
So Sánh & Lựa Chọn Phương Pháp
Bảng tóm tắt giúp bạn chọn đúng phương pháp:
- Cộng chi phí: đơn giản, phù hợp sản xuất hàng loạt ổn định, hợp đồng chi phí + lãi.
- Lãi trên biến phí: tốt cho quyết định ngắn hạn, đơn hàng đặc biệt, khi còn công suất dư.
- Target costing: thị trường cạnh tranh cao, giá đã bị ấn định, cần quản trị chi phí chặt.
Trong thực tế, doanh nghiệp thường kết hợp: dùng cộng chi phí để tìm giá sàn, rồi so với giá thị trường (target) để điều chỉnh. Phân tích này liên hệ chặt với phân tích phương sai ngân sách khi so sánh chi phí thực tế với chi phí mục tiêu.
Câu Hỏi Thường Gặp
Chi phí nền nên dùng chi phí đầy đủ hay biến phí?
Cho định giá dài hạn, dùng chi phí đầy đủ để đảm bảo bù mọi chi phí. Cho quyết định ngắn hạn (đơn hàng đặc biệt), dùng biến phí để đánh giá phần lãi góp.
Tỷ lệ markup bao nhiêu là hợp lý?
Tùy ngành: bán lẻ thường 30-50%, nhà hàng có thể 200-300% trên nguyên liệu, sản phẩm công nghiệp 10-25%. Quan trọng là markup đủ bù chi phí gián tiếp và lợi nhuận mục tiêu.
Target costing khác cost-plus thế nào?
Cost-plus đi từ chi phí → giá bán. Target costing đi từ giá bán thị trường → chi phí mục tiêu. Target costing chủ động kiểm soát chi phí hơn.
Kết Luận
Nắm vững ba phương pháp định giá sản phẩm — cộng chi phí, lãi trên biến phí và định giá mục tiêu — giúp kế toán quản trị đưa ra mức giá vừa cạnh tranh vừa đảm bảo lợi nhuận. Hãy bắt đầu từ việc tính đúng chi phí, rồi lựa chọn phương pháp phù hợp bối cảnh. Đọc lại bài cơ bản Định Giá Sản Phẩm Là Gì và khám phá toàn bộ chuỗi Kế Toán Quản Trị Từ A đến Z.