Sau khi tìm hiểu IAS 16 về tài sản cố định hữu hình, câu hỏi tiếp theo là: nếu tài sản đó bất ngờ mất giá trị thì kế toán xử lý thế nào? Đây chính là lúc IAS 36 tổn thất tài sản phát huy vai trò. Chuẩn mực này yêu cầu doanh nghiệp định kỳ kiểm tra xem tài sản có bị “ghi sổ cao hơn giá trị thực” hay không, và nếu có thì phải ghi giảm kịp thời để báo cáo tài chính phản ánh đúng thực tế.
📋 Mục Lục Bài Viết
IAS 36 Là Gì?
IAS 36 quy định nguyên tắc đảm bảo tài sản không được ghi nhận trên báo cáo tài chính với giá trị cao hơn số tiền doanh nghiệp có thể thu hồi được từ việc sử dụng hoặc bán tài sản đó. Khi giá trị ghi sổ cao hơn giá trị có thể thu hồi, phần chênh lệch được gọi là tổn thất tài sản (impairment loss) và phải ghi nhận ngay vào chi phí.
IAS 36 áp dụng cho hầu hết các loại tài sản dài hạn: tài sản cố định hữu hình (IAS 16), tài sản vô hình, lợi thế thương mại… Riêng hàng tồn kho, tài sản tài chính đã có chuẩn mực riêng xử lý nên không thuộc phạm vi IAS 36.
Khi Nào Cần Kiểm Tra Tổn Thất Tài Sản?
Cuối mỗi kỳ báo cáo, doanh nghiệp phải xem xét có dấu hiệu nào cho thấy tài sản bị giảm giá trị hay không, ví dụ:
Dấu hiệu bên ngoài: giá trị thị trường của tài sản giảm mạnh, thay đổi bất lợi về công nghệ hoặc thị trường, lãi suất tăng làm giảm giá trị hiện tại của dòng tiền tương lai.
Dấu hiệu bên trong: tài sản bị hư hỏng, lỗi thời, hoặc hiệu quả sử dụng thực tế thấp hơn kế hoạch ban đầu.
Nếu có dấu hiệu, doanh nghiệp phải ước tính giá trị có thể thu hồi của tài sản để so sánh với giá trị ghi sổ. Riêng lợi thế thương mại và tài sản vô hình có thời gian sử dụng không xác định thì bắt buộc kiểm tra hằng năm, dù không có dấu hiệu suy giảm.
Cách Xác Định Và Ghi Nhận Tổn Thất Tài Sản
Giá trị có thể thu hồi là số lớn hơn giữa hai giá trị sau:
(1) Giá trị hợp lý trừ chi phí bán – tức số tiền ước tính thu được nếu bán tài sản ngay, sau khi trừ chi phí liên quan.
(2) Giá trị sử dụng – là giá trị hiện tại của dòng tiền tương lai mà tài sản dự kiến tạo ra trong quá trình sử dụng.
Ví dụ đơn giản: Công ty A có một dây chuyền sản xuất, giá trị ghi sổ hiện tại là 2 tỷ đồng. Do công nghệ mới xuất hiện, công ty ước tính giá trị hợp lý trừ chi phí bán là 1,3 tỷ đồng, còn giá trị sử dụng ước tính là 1,5 tỷ đồng. Giá trị có thể thu hồi là số lớn hơn, tức 1,5 tỷ đồng. Vì giá trị ghi sổ (2 tỷ) cao hơn giá trị có thể thu hồi (1,5 tỷ), công ty phải ghi nhận khoản tổn thất tài sản 500 triệu đồng vào chi phí trong kỳ.
Nếu sau này dấu hiệu suy giảm không còn, IAS 36 cho phép hoàn nhập khoản tổn thất đã ghi nhận trước đó (trừ lợi thế thương mại – khoản này không bao giờ được hoàn nhập).
So Sánh Nhanh Với Kế Toán Việt Nam
Đây là điểm khác biệt đáng chú ý: Việt Nam hiện chưa có chuẩn mực riêng tương đương IAS 36 áp dụng đầy đủ cho tài sản cố định. Chế độ kế toán Việt Nam chủ yếu dùng khấu hao theo thời gian, việc đánh giá tổn thất tài sản chưa được quy định chi tiết và bắt buộc như IFRS. Đây cũng là một trong những khoảng cách kế toán viên Việt Nam cần lưu ý khi làm việc với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài hoặc chuẩn bị chuyển đổi sang IFRS.
Câu Hỏi Thường Gặp
Tổn thất tài sản có phải là khấu hao không?
Không. Khấu hao là phân bổ giá trị tài sản theo thời gian sử dụng hữu ích một cách có kế hoạch. Tổn thất tài sản là việc ghi giảm đột xuất khi có bằng chứng cho thấy giá trị thực tế thấp hơn giá trị ghi sổ.
Doanh nghiệp nhỏ có bắt buộc áp dụng IAS 36 không?
IAS 36 áp dụng cho đơn vị lập báo cáo tài chính theo IFRS. Doanh nghiệp Việt Nam chỉ áp dụng chế độ kế toán trong nước thì không bắt buộc, nhưng nên hiểu nguyên tắc này để quản trị tài sản tốt hơn.
Kết Luận
IAS 36 giúp báo cáo tài chính phản ánh đúng giá trị thực của tài sản, tránh tình trạng “lãi ảo” do tài sản bị ghi sổ cao hơn thực tế. Nguyên tắc này liên quan chặt chẽ đến các tài sản đã tìm hiểu ở IAS 16 (tài sản cố định hữu hình) và sẽ tiếp tục xuất hiện khi tìm hiểu IAS 38 về tài sản vô hình – bài tiếp theo trong chuỗi. Xem thêm các bài khác trong chuỗi tại chuyên mục Kế toán quốc tế.