Sau khi tìm hiểu cách ghi nhận và khấu hao tài sản cố định qua IAS 16, câu hỏi tiếp theo là: nếu giá trị thực tế của tài sản giảm mạnh hơn mức khấu hao thông thường thì sao? Đây chính là lúc IAS 36 tổn thất tài sản phát huy tác dụng. Chuẩn mực này đảm bảo tài sản trên báo cáo tài chính không bị ghi nhận cao hơn giá trị thực có thể thu hồi được. Bài viết giải thích IAS 36 đơn giản, dễ áp dụng cho người mới.
📋 Mục Lục Bài Viết
IAS 36 Là Gì?
IAS 36 (Impairment of Assets) quy định các thủ tục để đảm bảo tài sản không được ghi nhận cao hơn giá trị có thể thu hồi (recoverable amount). Giá trị có thể thu hồi được xác định là giá trị lớn hơn giữa: (1) giá trị hợp lý trừ chi phí bán, và (2) giá trị sử dụng – tức hiện giá của dòng tiền tương lai ước tính thu được từ việc tiếp tục sử dụng tài sản.
Khi giá trị ghi sổ của tài sản lớn hơn giá trị có thể thu hồi, chênh lệch đó được gọi là lỗ tổn thất tài sản và phải được ghi nhận ngay vào chi phí trong kỳ.
Dấu Hiệu Tổn Thất Và Cách Ghi Nhận
Vào cuối mỗi kỳ báo cáo, doanh nghiệp phải đánh giá xem có dấu hiệu tổn thất hay không, dựa trên 2 nhóm: dấu hiệu bên ngoài (giá trị thị trường tài sản giảm đáng kể, thay đổi bất lợi về công nghệ hoặc kinh tế, lãi suất thị trường tăng làm giảm giá trị sử dụng) và dấu hiệu bên trong (tài sản bị hư hỏng, lỗi thời, hoặc hiệu suất hoạt động thực tế thấp hơn dự kiến).
Ví dụ: Công ty Y có một dây chuyền sản xuất, giá trị ghi sổ hiện tại là 500 triệu đồng. Do công nghệ mới ra đời khiến sản phẩm cũ khó cạnh tranh, công ty ước tính giá trị có thể thu hồi chỉ còn 380 triệu đồng. Lỗ tổn thất phải ghi nhận = 500 – 380 = 120 triệu đồng, giảm trực tiếp giá trị ghi sổ của tài sản và ghi vào chi phí trong kỳ.
Nếu ở kỳ sau, dấu hiệu tổn thất giảm hoặc không còn (ví dụ nhu cầu thị trường phục hồi), IAS 36 cho phép hoàn nhập khoản lỗ tổn thất đã ghi nhận trước đó – ngoại trừ tổn thất của lợi thế thương mại (goodwill), khoản này không bao giờ được hoàn nhập.
Liên Hệ Với IAS 16 Và Khoảng Cách So Với VAS
IAS 36 áp dụng cho hầu hết các tài sản đã tìm hiểu ở IAS 16 (tài sản cố định hữu hình), tài sản vô hình, và cả lợi thế thương mại phát sinh từ hợp nhất kinh doanh. Việc đánh giá tổn thất là bước bổ sung bắt buộc bên cạnh khấu hao thông thường theo IAS 16.
Đây cũng là một trong những khoảng cách đáng chú ý giữa hai hệ thống chuẩn mực: VAS hiện chưa có một chuẩn mực riêng biệt và đầy đủ tương đương IAS 36 để hướng dẫn chi tiết việc xác định giá trị có thể thu hồi và ghi nhận tổn thất tài sản phi tài chính. Doanh nghiệp Việt Nam khi chuyển đổi báo cáo sang IFRS cần đặc biệt lưu ý bước này vì có thể phát sinh chênh lệch lớn so với báo cáo theo VAS.
Câu Hỏi Thường Gặp
Doanh nghiệp phải đánh giá tổn thất tài sản bao lâu một lần?
Ít nhất vào cuối mỗi kỳ báo cáo, doanh nghiệp phải rà soát dấu hiệu tổn thất. Riêng lợi thế thương mại và tài sản vô hình có thời gian sử dụng không xác định phải được kiểm tra tổn thất hàng năm, bất kể có dấu hiệu hay không.
Lỗ tổn thất đã ghi nhận có được hoàn nhập không?
Có, ngoại trừ lợi thế thương mại. Nếu dấu hiệu tổn thất giảm hoặc biến mất, doanh nghiệp được hoàn nhập, nhưng giá trị ghi sổ sau hoàn nhập không được vượt quá giá trị đã khấu hao nếu tài sản chưa từng bị tổn thất.
VAS có quy định tương đương IAS 36 không?
Chưa có chuẩn mực riêng đầy đủ. VAS 03 và VAS 04 có đề cập sơ lược đến việc trích lập dự phòng giảm giá tài sản, nhưng chưa chi tiết và hệ thống như IAS 36.
Kết Luận
IAS 36 là mắt xích quan trọng nối tiếp IAS 16, giúp đảm bảo tài sản trên báo cáo tài chính phản ánh đúng giá trị thực có thể thu hồi. Nắm được dấu hiệu tổn thất và cách tính lỗ tổn thất giúp bạn đọc hiểu sâu hơn báo cáo tài chính theo IFRS.
Xem lại bài trước IAS 16 – Tài sản cố định hữu hình, hoặc khám phá thêm các bài khác trong chuyên mục Kế toán quốc tế. Bài tiếp theo trong chuỗi sẽ giới thiệu IAS 38 – Tài sản vô hình.