IFRS 16 là một trong những chuẩn mực thay đổi mạnh nhất khi doanh nghiệp Việt Nam chuyển đổi báo cáo tài chính sang IFRS, vì gần như mọi hợp đồng thuê đều phải ghi nhận lên bảng cân đối kế toán. Trong khi đó VAS 06 vẫn giữ cách phân loại thuê tài chính và thuê hoạt động theo mô hình cũ. Bài viết so sánh VAS 06 vs IFRS 16 để làm rõ khác biệt, kèm ví dụ số cụ thể về tác động lên tài sản, nợ phải trả và lợi nhuận.
📋 Mục Lục Bài Viết
VAS 06 Và IFRS 16 Là Gì?
VAS 06 – Thuê tài sản quy định nguyên tắc kế toán cho bên thuê và bên cho thuê, dựa trên chuẩn mực quốc tế cũ IAS 17 ban hành hơn 20 năm trước. VAS 06 phân loại mọi hợp đồng thuê thành hai loại: thuê tài chính (chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu) và thuê hoạt động (các trường hợp còn lại).
IFRS 16 – Leases có hiệu lực từ 1/1/2019, thay thế hoàn toàn IAS 17. Đây là thay đổi mang tính cách mạng: đối với bên thuê, IFRS 16 xóa bỏ sự phân biệt thuê tài chính/thuê hoạt động và yêu cầu ghi nhận gần như tất cả hợp đồng thuê lên bảng cân đối kế toán dưới dạng tài sản quyền sử dụng và nợ phải trả thuê. Xem thêm bài giới thiệu cơ bản: IFRS 16 Thuê Tài Sản: Hướng Dẫn Cơ Bản Cho Người Mới 2026.
Điểm Giống Nhau Giữa VAS 06 Và IFRS 16
- Cùng áp dụng cho hợp đồng thuê tài sản (đất, nhà xưởng, máy móc, phương tiện…) giữa bên thuê và bên cho thuê.
- Cùng cho phép miễn trừ ghi nhận đối với hợp đồng thuê ngắn hạn (thường dưới 12 tháng) hoặc tài sản giá trị thấp – chi phí thuê được ghi nhận thẳng vào chi phí theo đường thẳng.
- Cùng yêu cầu xác định lãi suất chiết khấu để tính giá trị hiện tại của khoản thanh toán thuê khi ghi nhận thuê tài chính (VAS 06) hoặc mọi hợp đồng thuê đủ điều kiện (IFRS 16).
- Kế toán bên cho thuê (lessor) của cả hai chuẩn mực đều giữ cách phân loại thuê tài chính/thuê hoạt động tương tự nhau.
Điểm Khác Nhau Chính Giữa VAS 06 Và IFRS 16
| Tiêu chí | VAS 06 | IFRS 16 (bên thuê) |
|---|---|---|
| Phân loại hợp đồng thuê | Phân biệt thuê tài chính và thuê hoạt động | Không phân biệt – hầu hết hợp đồng đều ghi nhận như nhau (trừ thuê ngắn hạn/giá trị thấp) |
| Ghi nhận thuê hoạt động | Không ghi nhận tài sản/nợ phải trả lên bảng cân đối – chỉ ghi nhận chi phí thuê theo đường thẳng | Ghi nhận tài sản quyền sử dụng và nợ phải trả thuê ngay từ đầu hợp đồng |
| Chi phí trên báo cáo KQKD | Chi phí thuê hoạt động (một dòng duy nhất, theo đường thẳng) | Tách thành chi phí khấu hao tài sản quyền sử dụng + chi phí lãi vay thuê (chi phí cao hơn ở đầu hợp đồng, giảm dần) |
| Ảnh hưởng EBITDA | Chi phí thuê làm giảm EBITDA | EBITDA tăng vì chi phí thuê hoạt động cũ được thay bằng khấu hao và lãi vay – nằm dưới EBITDA |
Ví dụ minh họa: Công ty XYZ thuê mặt bằng kho 5 năm, giá thuê 2 tỷ đồng/năm, không phải thuê ngắn hạn hay tài sản giá trị thấp.
- Theo VAS 06 (thuê hoạt động): mỗi năm ghi nhận chi phí thuê 2 tỷ đồng vào chi phí quản lý/bán hàng, không có tài sản hay nợ phải trả nào xuất hiện trên bảng cân đối kế toán.
- Theo IFRS 16: ngay từ đầu hợp đồng, công ty ghi nhận tài sản quyền sử dụng và nợ phải trả thuê xấp xỉ giá trị hiện tại của 10 tỷ đồng tiền thuê 5 năm (chiết khấu về hiện tại). Sau đó, mỗi năm ghi nhận chi phí khấu hao tài sản quyền sử dụng cộng chi phí lãi vay trên nợ phải trả thuê – tổng chi phí hai khoản này trong những năm đầu thường cao hơn 2 tỷ đồng, sau đó giảm dần về cuối hợp đồng.
Ảnh Hưởng Thực Tế Khi Doanh Nghiệp Chuyển Đổi Từ VAS Sang IFRS
Đây là một trong những khác biệt VAS-IFRS có tác động lớn nhất đến báo cáo tài chính, đặc biệt với doanh nghiệp thuê nhiều mặt bằng bán lẻ, kho bãi, văn phòng:
- Tổng tài sản và tổng nợ phải trả tăng đồng thời: mọi hợp đồng thuê hoạt động trước đây được giữ ngoài bảng cân đối theo VAS 06 nay xuất hiện đầy đủ theo IFRS 16, có thể làm tăng đáng kể tổng tài sản/nợ phải trả với doanh nghiệp thuê nhiều mặt bằng.
- Các chỉ số tài chính thay đổi: hệ số nợ/vốn chủ sở hữu tăng lên, trong khi EBITDA và biên EBITDA thường cải thiện do chi phí thuê được chuyển xuống dưới dòng khấu hao và lãi vay.
- Cần rà soát toàn bộ hợp đồng thuê: doanh nghiệp phải tập hợp đầy đủ hợp đồng thuê đang hiệu lực, xác định lãi suất chiết khấu phù hợp và xây dựng hệ thống theo dõi lịch trả nợ thuê – đây là khối lượng công việc chuyển đổi lớn nhất trong dự án áp dụng IFRS 16.
- Covenant vay ngân hàng cần xem xét lại: các cam kết tài chính dựa trên hệ số nợ có thể bị ảnh hưởng do nợ phải trả thuê tăng thêm, cần trao đổi trước với ngân hàng/bên cho vay.
Câu Hỏi Thường Gặp
Hợp đồng thuê ngắn hạn có phải ghi nhận theo IFRS 16 không?
Không bắt buộc. Hợp đồng thuê có thời hạn từ 12 tháng trở xuống (không có quyền chọn mua) hoặc tài sản thuê có giá trị thấp khi còn mới được miễn trừ, cho phép ghi nhận chi phí thuê theo đường thẳng tương tự VAS 06.
Bên cho thuê (lessor) có bị ảnh hưởng nhiều bởi IFRS 16 không?
Không nhiều bằng bên thuê. Kế toán bên cho thuê theo IFRS 16 về cơ bản vẫn giữ cách phân loại thuê tài chính/thuê hoạt động tương tự IAS 17 và VAS 06 hiện hành.
Doanh nghiệp Việt Nam áp dụng VAS có bắt buộc chuyển sang IFRS 16 không?
Việc áp dụng IFRS tại Việt Nam hiện theo lộ trình từng giai đoạn theo hướng dẫn của Bộ Tài chính (gần đây nhất là Thông tư 118/2026/TT-BTC). Doanh nghiệp chưa thuộc diện áp dụng vẫn tiếp tục dùng VAS 06 cho báo cáo tài chính chính thức.
Kết Luận
VAS 06 và IFRS 16 cùng điều chỉnh kế toán thuê tài sản, nhưng khác biệt cốt lõi ở cách xử lý thuê hoạt động: VAS 06 giữ ngoài bảng cân đối, còn IFRS 16 buộc ghi nhận gần như mọi hợp đồng thuê thành tài sản và nợ phải trả. Đây là thay đổi có tác động lớn nhất đến bảng cân đối kế toán khi doanh nghiệp chuyển đổi báo cáo sang IFRS.
Xem thêm bài trước trong chuỗi: VAS 05 vs IAS 40 – Bất động sản đầu tư. Xem toàn bộ chuỗi so sánh VAS-IFRS tại chuyên mục Kế toán quốc tế.