Trước năm 2019, nhiều doanh nghiệp thuê văn phòng, thuê xe, thuê máy móc mà gần như không ghi nhận gì lên bảng cân đối kế toán – chỉ ghi chi phí thuê hàng tháng. Điều này thay đổi hoàn toàn khi IFRS 16 thuê tài sản ra đời, buộc bên thuê phải ghi nhận gần như mọi hợp đồng thuê thành tài sản và nợ phải trả. Tiếp nối bài trước về IFRS 15 doanh thu, hôm nay chúng ta tìm hiểu chuẩn mực đã làm thay đổi cách hàng nghìn doanh nghiệp trên thế giới trình bày báo cáo tài chính.
📋 Mục Lục Bài Viết
IFRS 16 Là Gì?
IFRS 16 quy định cách kế toán ghi nhận hợp đồng thuê tài sản (thuê văn phòng, nhà xưởng, máy móc, phương tiện vận tải…). Điểm đột phá lớn nhất: IFRS 16 xóa bỏ sự phân biệt giữa thuê hoạt động và thuê tài chính đối với bên thuê – gần như tất cả hợp đồng thuê (trừ thuê ngắn hạn dưới 12 tháng và tài sản giá trị thấp) đều phải ghi nhận lên bảng cân đối kế toán.
Đây là khác biệt lớn so với VAS 06 hiện hành của Việt Nam, vẫn giữ cách phân loại thuê hoạt động (không ghi nhận tài sản/nợ) và thuê tài chính (ghi nhận như tài sản mua trả góp) riêng biệt.
Cách Hạch Toán Theo IFRS 16
Khi ký hợp đồng thuê thuộc phạm vi áp dụng, bên thuê ghi nhận:
Tài sản quyền sử dụng (Right-of-use asset): giá trị hiện tại của các khoản thanh toán thuê trong tương lai, khấu hao dần theo thời gian thuê.
Nợ phải trả thuê tài sản (Lease liability): nghĩa vụ thanh toán tiền thuê trong tương lai, tính theo giá trị hiện tại, sau đó giảm dần khi thanh toán và phát sinh chi phí lãi vay.
Ví dụ minh họa: Công ty B ký hợp đồng thuê văn phòng 5 năm, tiền thuê 200 triệu đồng/năm. Thay vì chỉ ghi nhận chi phí thuê 200 triệu đồng mỗi năm như trước, công ty B phải ghi nhận ngay từ đầu một tài sản quyền sử dụng và một khoản nợ phải trả thuê tương ứng giá trị hiện tại của 5 khoản thanh toán 200 triệu đồng, sau đó phân bổ khấu hao tài sản và chi phí lãi vay theo từng năm.
Ảnh Hưởng Đến Báo Cáo Tài Chính
Khi chuyển đổi từ VAS sang IFRS, doanh nghiệp có nhiều hợp đồng thuê hoạt động (thuê mặt bằng, thuê thiết bị) sẽ thấy tổng tài sản và tổng nợ phải trả tăng lên đáng kể – ảnh hưởng trực tiếp đến các chỉ số tài chính như tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu, EBITDA (do chi phí thuê trước đây tính vào chi phí hoạt động nay tách thành khấu hao và lãi vay). Đây là điểm doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý khi đàm phán các điều khoản vay vốn ràng buộc theo chỉ số tài chính.
Câu Hỏi Thường Gặp
Hợp đồng thuê nào được miễn áp dụng IFRS 16?
Hai trường hợp được miễn: hợp đồng thuê ngắn hạn (thời hạn thuê từ 12 tháng trở xuống) và hợp đồng thuê tài sản có giá trị thấp (ví dụ máy tính xách tay, thiết bị văn phòng nhỏ). Với các hợp đồng này, bên thuê có thể tiếp tục ghi nhận chi phí thuê như cách làm truyền thống.
IFRS 16 có ảnh hưởng đến bên cho thuê không?
Đối với bên cho thuê, IFRS 16 gần như giữ nguyên cách phân loại thuê hoạt động và thuê tài chính như chuẩn mực cũ – thay đổi lớn chủ yếu tác động đến bên thuê.
Kết Luận
IFRS 16 thuê tài sản đã thay đổi căn bản cách doanh nghiệp trình bày các hợp đồng thuê trên báo cáo tài chính, giúp phản ánh trung thực hơn nghĩa vụ tài chính thực sự của doanh nghiệp. Đây là chuẩn mực quan trọng cần nắm vững, đặc biệt với doanh nghiệp thuê nhiều mặt bằng, thiết bị.
Xem lại bài trước về IFRS 15 – Doanh thu từ hợp đồng khách hàng. Kỳ tới, chuỗi bài sẽ tiếp tục với IFRS 3 – Hợp nhất kinh doanh. Khám phá thêm các chuẩn mực khác tại chuyên mục Kế toán quốc tế.