Quyết định Make or Buy (tự sản xuất hay mua ngoài) là một trong những quyết định kinh doanh phổ biến nhất mà doanh nghiệp sản xuất phải đối mặt. Công ty nên tự sản xuất một linh kiện, bán thành phẩm hay dịch vụ, hay mua trực tiếp từ nhà cung cấp bên ngoài? Bài viết giúp bạn hiểu khái niệm này bằng ngôn ngữ đơn giản, kèm ví dụ số liệu nhỏ dễ hình dung để áp dụng ngay vào công việc kế toán quản trị hàng ngày.
📋 Mục Lục Bài Viết
Make Or Buy Là Gì?
Make or Buy là quyết định lựa chọn giữa hai phương án: Make (tự sản xuất) – doanh nghiệp tự bỏ vốn, nhân lực, máy móc để làm ra sản phẩm/linh kiện; hoặc Buy (mua ngoài) – doanh nghiệp mua sản phẩm/linh kiện đó từ nhà cung cấp bên ngoài với giá thỏa thuận.
Quyết định này thường phát sinh khi doanh nghiệp có dư công suất, đang cân nhắc mở rộng sản xuất, hoặc nhận được chào giá hấp dẫn từ nhà cung cấp bên ngoài cho một bộ phận cấu thành sản phẩm.
Đây là một dạng quyết định ngắn hạn trong kế toán quản trị, dựa trên nguyên tắc so sánh chi phí liên quan (relevant cost) giữa hai phương án, chứ không dựa vào toàn bộ giá thành kế toán.
Chi Phí Liên Quan Cần Xem Xét
Khi phân tích Make or Buy, kế toán quản trị chỉ nên xem xét các chi phí liên quan (relevant costs) – tức các chi phí sẽ thay đổi tùy theo phương án được chọn:
- Biến phí sản xuất: nguyên vật liệu, nhân công trực tiếp, biến phí sản xuất chung – chỉ phát sinh nếu chọn Make.
- Định phí có thể tránh được: các định phí sẽ biến mất nếu ngừng tự sản xuất (VD: lương quản đốc riêng cho dây chuyền đó, chi phí thuê máy móc riêng).
- Giá mua ngoài: giá nhà cung cấp chào, cộng thêm chi phí vận chuyển, kiểm tra chất lượng hàng nhập (nếu có).
Ngược lại, chi phí chìm (sunk cost – VD: tiền đã đầu tư máy móc trước đó) và định phí chung không đổi dù chọn phương án nào đều không được đưa vào phân tích, vì chúng không ảnh hưởng đến quyết định.
Ví Dụ Đơn Giản
Công ty X đang tự sản xuất 10.000 linh kiện/năm với chi phí biến đổi 25.000đ/đơn vị và định phí có thể tránh được là 100 triệu đồng/năm. Một nhà cung cấp chào bán linh kiện tương tự với giá 32.000đ/đơn vị.
Chi phí tự sản xuất (Make) = (25.000 x 10.000) + 100.000.000 = 350.000.000đ
Chi phí mua ngoài (Buy) = 32.000 x 10.000 = 320.000.000đ
Vì chi phí mua ngoài thấp hơn 30 triệu đồng so với tự sản xuất, xét thuần về chi phí, công ty X nên chọn phương án Buy.
Câu Hỏi Thường Gặp
Make or Buy có phải lúc nào cũng chọn phương án chi phí thấp hơn không?
Không hẳn. Chi phí chỉ là một yếu tố. Doanh nghiệp còn cần cân nhắc chất lượng, độ tin cậy của nhà cung cấp, và việc phụ thuộc vào bên ngoài có ảnh hưởng đến bí quyết công nghệ hay không.
Chi phí chìm có được tính vào phân tích Make or Buy không?
Không. Chi phí chìm là chi phí đã phát sinh trong quá khứ và không thể thay đổi dù chọn phương án nào, nên không liên quan đến quyết định hiện tại.
Kết Luận
Make or Buy là quyết định ngắn hạn quan trọng trong kế toán quản trị, giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí sản xuất. Điểm mấu chốt là chỉ so sánh các chi phí liên quan, bỏ qua chi phí chìm và định phí không đổi.
Để hiểu sâu hơn về công thức đầy đủ (bao gồm chi phí cơ hội), ví dụ số liệu chi tiết và các yếu tố định tính cần cân nhắc, xem tiếp bài Phân Tích Make or Buy Chuyên Sâu.
Bài viết này cũng liên quan đến Kế Toán Chi Phí Mục Tiêu Chuyên Sâu – một công cụ khác giúp kiểm soát chi phí sản xuất từ giai đoạn thiết kế sản phẩm.
Xem thêm các bài khác trong chuỗi Kế Toán Quản Trị Từ A Đến Z tại chuyên mục Kế toán quản trị.