Công ty bạn góp 30% vốn vào một doanh nghiệp khác nhưng không nắm quyền kiểm soát – vậy khoản đầu tư này ghi nhận vào báo cáo tài chính như thế nào? Đây chính là câu hỏi mà IAS 28 – Đầu tư vào công ty liên kết và liên doanh trả lời. Chuẩn mực này quy định khi nào một khoản đầu tư được coi là có “ảnh hưởng đáng kể” và cách áp dụng phương pháp vốn chủ sở hữu để phản ánh đúng giá trị khoản đầu tư qua từng năm. Nắm được IAS 28 giúp người mới học kế toán hiểu rõ hơn về nhóm chuẩn mực liên quan đến đầu tư và hợp nhất kinh doanh.
📋 Mục Lục Bài Viết
IAS 28 Là Gì?
IAS 28 áp dụng cho hai loại khoản đầu tư: công ty liên kết (associate) – nơi nhà đầu tư có ảnh hưởng đáng kể nhưng không kiểm soát, và liên doanh (joint venture) – nơi hai hay nhiều bên cùng kiểm soát chung một hoạt động. Điểm chung của cả hai là nhà đầu tư không hợp nhất toàn bộ báo cáo tài chính của bên nhận đầu tư (như trường hợp công ty con theo IFRS 10), mà chỉ ghi nhận phần lợi ích của mình theo phương pháp vốn chủ sở hữu.
Ảnh Hưởng Đáng Kể Là Gì?
IAS 28 đưa ra một nguyên tắc đơn giản để nhận biết: nếu nhà đầu tư nắm giữ từ 20% đến 50% quyền biểu quyết, mặc định được coi là có ảnh hưởng đáng kể, trừ khi có bằng chứng ngược lại. Ngoài tỷ lệ vốn, ảnh hưởng đáng kể còn thể hiện qua các dấu hiệu như: có đại diện trong Hội đồng quản trị, tham gia vào quyết định chính sách, có giao dịch quan trọng với bên nhận đầu tư, hoặc trao đổi nhân sự quản lý cấp cao. Ví dụ: Công ty A góp 25% vốn vào Công ty B và có 1 ghế trong Hội đồng quản trị của B – đây là dấu hiệu rõ ràng của ảnh hưởng đáng kể, dù tỷ lệ vốn chưa tới 50%.
Phương Pháp Vốn Chủ Sở Hữu – Ví Dụ Dễ Hiểu
Theo phương pháp này, khoản đầu tư ban đầu được ghi nhận theo giá gốc, sau đó điều chỉnh tăng/giảm theo phần lãi/lỗ mà nhà đầu tư được hưởng từ công ty liên kết mỗi năm. Khi công ty liên kết chia cổ tức, khoản đầu tư sẽ giảm tương ứng (vì đó là tiền đã nhận về, không phải lợi nhuận mới phát sinh).
Ví dụ: Công ty A đầu tư 1.000 triệu đồng để sở hữu 30% Công ty B (ngày 1/1/2026). Trong năm 2026, Công ty B lãi 400 triệu đồng và chia cổ tức 100 triệu đồng.
- Phần lãi A được hưởng: 30% x 400 = 120 triệu đồng → tăng giá trị khoản đầu tư
- Phần cổ tức A nhận: 30% x 100 = 30 triệu đồng → giảm giá trị khoản đầu tư
- Giá trị khoản đầu tư cuối năm: 1.000 + 120 – 30 = 1.090 triệu đồng
Như vậy, giá trị khoản đầu tư trên bảng cân đối kế toán của A luôn phản ánh đúng phần vốn chủ sở hữu thực tế mà A đang nắm giữ trong B, chứ không đứng yên ở mức giá gốc.
Câu Hỏi Thường Gặp
Sở hữu dưới 20% có bắt buộc áp dụng IAS 28 không?
Không bắt buộc, nhưng vẫn phải áp dụng nếu chứng minh được có ảnh hưởng đáng kể qua các dấu hiệu khác (ghế trong HĐQT, tham gia quyết định chính sách…) dù tỷ lệ vốn dưới 20%.
Khoản đầu tư ngắn hạn, giữ để bán có áp dụng IAS 28 không?
Không. Nếu khoản đầu tư vào công ty liên kết được phân loại là “giữ để bán” theo IFRS 5, nó được đo lường theo IFRS 5 thay vì áp dụng phương pháp vốn chủ sở hữu.
VAS có chuẩn mực tương đương IAS 28 không?
Có, VAS 07 và VAS 08 quy định về kế toán khoản đầu tư vào công ty liên kết và vốn góp liên doanh, với nguyên tắc phương pháp vốn chủ sở hữu khá tương đồng với IAS 28, dù còn một số khác biệt về công bố thông tin.
Kết Luận
IAS 28 giúp nhà đầu tư phản ánh đúng bản chất kinh tế của khoản đầu tư có ảnh hưởng đáng kể, thay vì để nguyên giá gốc như một khoản đầu tư thông thường. Đây cũng là nền tảng để hiểu bài tiếp theo trong chuỗi: khi hai hay nhiều bên cùng kiểm soát chung một hoạt động, chuẩn mực nào sẽ chi phối cách hạch toán? Mời bạn đọc tiếp bài IFRS 11 – Thỏa thuận chung: Hướng dẫn cơ bản 2026 để hiểu rõ hơn về joint operation và joint venture. Xem thêm các bài khác trong chuyên mục Kế toán quốc tế.