So sánh VAS và IFRS 5 tiếp tục làm rõ một khoảng cách chuẩn mực đáng chú ý giữa kế toán Việt Nam và quốc tế. IFRS 5 quy định cách trình bày tài sản dài hạn nắm giữ để bán và hoạt động không liên tục (discontinued operations) – những tình huống thường gặp khi doanh nghiệp tái cấu trúc, thoái vốn hoặc bán một mảng kinh doanh. Trong khi đó, VAS hiện hành chưa có chuẩn mực riêng cho vấn đề này, khiến cách trình bày trên báo cáo tài chính Việt Nam khác biệt đáng kể so với chuẩn quốc tế.
📋 Mục Lục Bài Viết
IFRS 5 Là Gì?
IFRS 5 – Non-current Assets Held for Sale and Discontinued Operations quy định hai nội dung chính. Một là cách phân loại và đo lường tài sản dài hạn (hoặc nhóm tài sản thanh lý) khi doanh nghiệp có kế hoạch bán trong vòng 12 tháng: tài sản này được đo lường theo giá trị thấp hơn giữa giá trị ghi sổ và giá trị hợp lý trừ chi phí bán, đồng thời ngừng trích khấu hao kể từ thời điểm phân loại là nắm giữ để bán.
Hai là cách trình bày hoạt động không liên tục: khi doanh nghiệp chấm dứt hoặc có kế hoạch chấm dứt một bộ phận kinh doanh riêng biệt, kết quả kinh doanh của bộ phận đó phải được trình bày tách biệt thành một dòng duy nhất trên báo cáo kết quả kinh doanh, giúp người đọc phân biệt rõ lợi nhuận từ hoạt động tiếp tục và hoạt động sắp chấm dứt.
Vì Sao VAS Chưa Có Chuẩn Mực Tương Đương IFRS 5?
Hệ thống VAS 01-30 không có chuẩn mực nào quy định riêng về tài sản nắm giữ để bán hay hoạt động không liên tục. Khi doanh nghiệp Việt Nam có kế hoạch bán tài sản cố định hoặc thoái vốn một mảng kinh doanh, kế toán vẫn tiếp tục áp dụng nguyên tắc ghi nhận và khấu hao thông thường theo VAS 03/04 cho đến thời điểm hoàn tất giao dịch bán, không có bước phân loại lại riêng và không tách trình bày kết quả kinh doanh của mảng sắp thoái vốn.
Đây là một trong các khoảng trống khiến báo cáo tài chính theo VAS khó phản ánh kịp thời tác động tài chính của các quyết định tái cấu trúc, thoái vốn so với báo cáo theo IFRS.
Khác Biệt Chính Giữa Hai Cách Tiếp Cận
Ví dụ minh họa: Công ty Y có một dây chuyền sản xuất giá trị ghi sổ 20 tỷ đồng, khấu hao còn lại 4 năm. Tháng 10/2026, Hội đồng quản trị phê duyệt kế hoạch bán dây chuyền này trong vòng 6 tháng tới, giá trị hợp lý ước tính trừ chi phí bán là 17 tỷ đồng.
Theo IFRS 5: ngay khi đáp ứng điều kiện phân loại (có kế hoạch cụ thể, khả năng bán cao, dự kiến hoàn tất trong 12 tháng), kế toán phải phân loại lại dây chuyền thành tài sản nắm giữ để bán, ghi nhận theo giá trị thấp hơn giữa giá trị ghi sổ và giá trị hợp lý trừ chi phí bán (tức 17 tỷ đồng, ghi nhận khoản lỗ suy giảm giá trị 3 tỷ đồng ngay lập tức), đồng thời dừng trích khấu hao từ thời điểm này.
Theo VAS: doanh nghiệp tiếp tục trích khấu hao bình thường theo thời gian sử dụng còn lại cho đến khi hợp đồng bán được ký kết và tài sản được xuất bán, không có bước ghi nhận suy giảm giá trị riêng trước đó theo giá trị hợp lý ước tính.
Sự khác biệt này khiến lợi nhuận theo IFRS thường ghi nhận sớm hơn khoản lỗ tiềm ẩn từ việc bán tài sản dưới giá trị ghi sổ, trong khi lợi nhuận theo VAS chỉ phản ánh khoản lỗ/lãi này tại thời điểm bán thực tế.
Ảnh Hưởng Thực Tế Khi Doanh Nghiệp Chuyển Đổi Báo Cáo Sang IFRS
Với doanh nghiệp có kế hoạch tái cấu trúc, bán mảng kinh doanh hoặc thoái vốn công ty con, việc chuyển đổi báo cáo từ VAS sang IFRS thường đòi hỏi rà soát lại toàn bộ các giao dịch thoái vốn trong kỳ báo cáo và kỳ liền trước để xác định thời điểm đáp ứng điều kiện phân loại nắm giữ để bán theo IFRS 5, có thể sớm hơn nhiều so với thời điểm ghi nhận theo VAS.
Đồng thời phải tách trình bày lại báo cáo kết quả kinh doanh, tách riêng lợi nhuận/lỗ của hoạt động không liên tục thành một dòng, ảnh hưởng đến cách nhà đầu tư đánh giá hiệu quả hoạt động cốt lõi (continuing operations) của doanh nghiệp. Đây là điểm các doanh nghiệp niêm yết có kế hoạch phát hành cổ phiếu ra quốc tế hoặc bán một phần hoạt động kinh doanh cho nhà đầu tư ngoại cần đặc biệt lưu ý.
Câu Hỏi Thường Gặp
Tài sản nắm giữ để bán có còn được trích khấu hao không?
Theo IFRS 5, không. Ngay khi tài sản (hoặc nhóm tài sản thanh lý) được phân loại là nắm giữ để bán, doanh nghiệp phải ngừng trích khấu hao, kể cả khi giao dịch bán chưa hoàn tất. Theo VAS, do chưa có khái niệm phân loại này, tài sản vẫn tiếp tục khấu hao bình thường cho đến khi xuất bán.
Mọi hoạt động tái cấu trúc đều được coi là hoạt động không liên tục theo IFRS 5?
Không. Chỉ khi bộ phận bị thoái vốn là một dòng kinh doanh hoặc khu vực địa lý riêng biệt và quan trọng, hoặc là công ty con mua về chỉ để bán lại, mới đủ điều kiện trình bày là hoạt động không liên tục. Việc bán một tài sản đơn lẻ không cấu thành cả một bộ phận kinh doanh sẽ không đáp ứng điều kiện này.
Kết Luận
VAS vs IFRS 5 cho thấy Việt Nam vẫn thiếu khung nguyên tắc xử lý tài sản nắm giữ để bán và hoạt động không liên tục – một khoảng cách quan trọng với doanh nghiệp đang tái cấu trúc hoặc thoái vốn. Bài viết này tiếp nối bài VAS vs IAS 32 – Công cụ tài chính và bài VAS vs IAS 41 – Nông nghiệp trong chuỗi so sánh VAS-IFRS. Xem toàn bộ bài viết cùng chủ đề tại chuyên mục Kế toán quốc tế.