Bạn có một xưởng làm 2 loại bánh. Tiền nguyên liệu và tiền công của từng loại thì dễ tính, nhưng tiền điện, tiền thuê xưởng, lương quản đốc… thì dùng chung cho cả hai. Vậy mỗi loại bánh “gánh” bao nhiêu? Đó chính là bài toán phân bổ chi phí chung. Làm đúng, bạn biết giá thành thật của từng sản phẩm để định giá bán và quyết định nên đẩy mạnh sản phẩm nào. Làm sai, sản phẩm lỗ có thể trông như đang lãi. Bài viết này giải thích phân bổ chi phí chung bằng ngôn ngữ đơn giản và ví dụ số tròn, dễ tính.
📋 Mục Lục Bài Viết
Phân Bổ Chi Phí Chung Là Gì?
Chi phí chung là những khoản chi phí phục vụ cho nhiều sản phẩm, nhiều bộ phận cùng lúc, nên không thể ghi thẳng cho một sản phẩm cụ thể. Ví dụ:
- Tiền thuê nhà xưởng, khấu hao máy móc dùng chung
- Tiền điện, nước của phân xưởng
- Lương quản đốc, tổ trưởng, nhân viên bảo trì
- Vật tư phụ, công cụ dụng cụ dùng chung
Phân bổ chi phí chung là việc chia tổng chi phí chung đó cho từng sản phẩm (hoặc bộ phận) theo một tiêu chí hợp lý, gọi là tiêu thức phân bổ.
Trong sản xuất, khoản này thường gọi là chi phí sản xuất chung (TK 627), là 1 trong 3 khoản mục cấu thành giá thành, cùng với nguyên vật liệu trực tiếp và nhân công trực tiếp.
Vì sao phải phân bổ?
- Tính giá thành đầy đủ của từng sản phẩm.
- Có cơ sở định giá bán không bị lỗ ngầm.
- Biết sản phẩm nào đang “ăn” nhiều nguồn lực chung để kiểm soát chi phí.
Công Thức Phân Bổ Chi Phí Chung Chỉ 2 Bước
Bước 1 – Tính hệ số (đơn giá) phân bổ:
Hệ số phân bổ = Tổng chi phí chung ÷ Tổng tiêu thức phân bổ
Bước 2 – Tính phần chi phí cho từng sản phẩm:
Chi phí chung của SP = Tiêu thức của SP × Hệ số phân bổ
Ví dụ minh họa (số liệu giả định): Xưởng bánh có chi phí chung tháng 10 là 100 triệu đồng, sản xuất bánh A và bánh B. Tiêu thức chọn là số giờ máy chạy: bánh A 600 giờ, bánh B 400 giờ, tổng 1.000 giờ.
- Hệ số phân bổ = 100.000.000 ÷ 1.000 = 100.000 đ/giờ máy
- Bánh A = 600 × 100.000 = 60 triệu
- Bánh B = 400 × 100.000 = 40 triệu
Kiểm tra: 60 + 40 = 100 triệu – khớp tổng. Đây là nguyên tắc luôn phải kiểm tra sau khi phân bổ.
Chọn Tiêu Thức Phân Bổ: Khác Tiêu Thức, Khác Kết Quả
Cùng ví dụ trên, nếu đổi tiêu thức sang giờ công lao động trực tiếp: bánh A 300 giờ, bánh B 700 giờ (bánh B làm thủ công nhiều hơn).
| Tiêu thức | Bánh A | Bánh B |
|---|---|---|
| Giờ máy | 60 triệu | 40 triệu |
| Giờ công | 30 triệu | 70 triệu |
Chỉ đổi tiêu thức mà chi phí của bánh A giảm một nửa! Vì vậy nguyên tắc vàng là: chọn tiêu thức phản ánh đúng nguyên nhân phát sinh chi phí.
- Chi phí chủ yếu do máy móc (điện, khấu hao, bảo trì máy) → dùng giờ máy.
- Chi phí chủ yếu do con người (lương quản lý, phúc lợi) → dùng giờ công hoặc tiền lương nhân công trực tiếp.
- Sản phẩm tương đồng, đơn giản → dùng số lượng sản phẩm hoặc chi phí nguyên vật liệu trực tiếp.
Doanh nghiệp nên chọn một tiêu thức và áp dụng nhất quán giữa các kỳ để số liệu so sánh được.
Câu Hỏi Thường Gặp
Chi phí chung và chi phí gián tiếp có giống nhau không?
Gần như giống nhau. Chi phí gián tiếp là chi phí không gắn thẳng được cho một sản phẩm; chi phí chung là tên gọi phổ biến của nhóm chi phí này trong sản xuất (chi phí sản xuất chung).
Doanh nghiệp thương mại, dịch vụ có cần phân bổ chi phí chung không?
Có, nếu muốn biết lãi lỗ theo từng cửa hàng, dịch vụ hay dự án. Ví dụ phân bổ tiền thuê văn phòng cho các dự án theo số giờ làm việc của nhân sự.
Có tiêu thức phân bổ nào đúng tuyệt đối không?
Không có. Chỉ có tiêu thức hợp lý hơn. Khi sản phẩm đa dạng, doanh nghiệp có thể dùng nhiều tiêu thức hoặc phương pháp ABC để chính xác hơn.
Kết Luận
Phân bổ chi phí chung chỉ gồm 2 bước: tính hệ số phân bổ rồi nhân với tiêu thức của từng sản phẩm. Điều quan trọng nhất là chọn tiêu thức phản ánh đúng nguyên nhân gây ra chi phí và áp dụng nhất quán. Nếu bạn muốn đi sâu hơn về đơn giá phân bổ ước tính, xử lý chênh lệch thừa/thiếu, phân bổ bộ phận phục vụ và quy định VAS 02, hãy đọc tiếp bài chuyên sâu (sẽ được cập nhật link ngay sau đây). Xem thêm toàn bộ chuỗi bài tại chuyên mục Kế toán quản trị.