Tài sản cố định hữu hình thường chiếm tỷ trọng lớn trên bảng cân đối kế toán, nên bất kỳ khác biệt nào giữa VAS và IFRS trong khoản mục này đều ảnh hưởng đáng kể đến số liệu báo cáo. So sánh VAS 03 IAS 16 cho thấy hai chuẩn mực cùng quy định nguyên tắc ghi nhận theo giá gốc ban đầu, nhưng khác nhau rõ rệt ở mô hình đánh giá sau ghi nhận, cách xử lý đất đai và ngưỡng giá trị ghi nhận tài sản.
📋 Mục Lục Bài Viết
VAS 03 và IAS 16 Là Gì?
VAS 03 – Tài sản cố định hữu hình quy định nguyên tắc và phương pháp kế toán tài sản cố định hữu hình, gồm tiêu chuẩn ghi nhận, xác định giá trị ban đầu, chi phí phát sinh sau ghi nhận ban đầu, khấu hao và thanh lý.
IAS 16 – Property, Plant and Equipment là chuẩn mực quốc tế tương ứng, quy định cách ghi nhận, đo lường và trình bày nhà xưởng, máy móc, thiết bị và các tài sản hữu hình dùng trong sản xuất kinh doanh.
Bài viết này tiếp nối chuỗi so sánh sau bài VAS 02 vs IAS 2 – Hàng Tồn Kho, mời bạn đọc lại nếu chưa xem qua.
Điểm Giống Nhau Giữa VAS 03 và IAS 16
- Đều ghi nhận tài sản cố định hữu hình ban đầu theo nguyên giá (giá gốc), gồm giá mua và các chi phí liên quan trực tiếp để đưa tài sản vào trạng thái sẵn sàng sử dụng.
- Đều yêu cầu tài sản phải thỏa mãn tiêu chuẩn ghi nhận: chắc chắn thu được lợi ích kinh tế trong tương lai và nguyên giá xác định một cách đáng tin cậy.
- Đều áp dụng khấu hao có hệ thống theo thời gian sử dụng hữu ích ước tính của tài sản.
- Đều yêu cầu xem xét lại thời gian sử dụng hữu ích và giá trị còn lại theo định kỳ.
Điểm Khác Nhau Chính
- Mô hình đánh giá sau ghi nhận: IAS 16 cho phép doanh nghiệp lựa chọn giữa mô hình giá gốc hoặc mô hình đánh giá lại theo giá trị hợp lý. VAS 03 chỉ cho phép ghi nhận và trình bày theo giá gốc, không có mô hình đánh giá lại.
- Đất đai: Theo IAS 16, đất đai được coi là tài sản cố định hữu hình. Tại Việt Nam, do đặc thù quyền sử dụng đất, khoản mục này thường được hạch toán là tài sản cố định vô hình (quyền sử dụng đất) theo VAS 04 thay vì VAS 03.
- Ước tính chi phí tháo dỡ, hoàn trả mặt bằng: IAS 16 yêu cầu ước tính và vốn hóa ngay từ đầu chi phí tháo dỡ, di dời tài sản, khôi phục mặt bằng vào nguyên giá. VAS 03 chưa có hướng dẫn cụ thể cho khoản mục này.
- Ngưỡng ghi nhận tài sản cố định: VAS 03 (kết hợp Thông tư 45/2013/TT-BTC) quy định tài sản phải có giá trị từ 30 triệu đồng trở lên mới đủ điều kiện ghi nhận là tài sản cố định. IAS 16 không quy định ngưỡng giá trị cụ thể, doanh nghiệp tự xây dựng chính sách trọng yếu phù hợp.
Ví dụ minh họa: Công ty Y mua một dây chuyền sản xuất giá gốc 2 tỷ đồng, sau 3 năm sử dụng giá trị hợp lý trên thị trường tăng lên 2,4 tỷ đồng. Theo VAS 03, công ty vẫn ghi nhận theo giá gốc trừ khấu hao lũy kế, không được ghi tăng giá trị tài sản. Theo IAS 16 (nếu chọn mô hình đánh giá lại), công ty có thể ghi nhận tài sản theo giá trị hợp lý 2,4 tỷ đồng, phần chênh lệch tăng được ghi nhận vào thặng dư đánh giá lại tài sản trong vốn chủ sở hữu.
Ảnh Hưởng Thực Tế Khi Chuyển Đổi Báo Cáo Từ VAS Sang IFRS
Doanh nghiệp sản xuất có nhà xưởng, máy móc thiết bị giá trị lớn thường chịu ảnh hưởng nhiều nhất khi chuyển đổi sang IFRS, vì có thể phải đánh giá lại toàn bộ tài sản cố định theo giá trị hợp lý nếu áp dụng mô hình đánh giá lại, làm thay đổi tổng tài sản và vốn chủ sở hữu trên bảng cân đối kế toán. Ngoài ra, cần rà soát lại các tài sản dưới 30 triệu đồng đã được ghi nhận là công cụ dụng cụ theo VAS nhưng có thể đủ điều kiện là tài sản cố định theo chính sách trọng yếu riêng khi lập báo cáo IFRS.
Câu Hỏi Thường Gặp
Doanh nghiệp có bắt buộc áp dụng mô hình đánh giá lại theo IAS 16 không?
Không bắt buộc. IAS 16 cho phép lựa chọn giữa mô hình giá gốc và mô hình đánh giá lại; phần lớn doanh nghiệp Việt Nam khi mới áp dụng IFRS vẫn chọn mô hình giá gốc để đơn giản hóa và dễ đối chiếu với VAS.
Đất đai có được tính là tài sản cố định hữu hình theo VAS không?
Thông thường không. Quyền sử dụng đất tại Việt Nam được hạch toán là tài sản cố định vô hình theo VAS 04, khác với IAS 16 coi đất đai là tài sản cố định hữu hình.
Ngưỡng 30 triệu đồng theo VAS 03 có áp dụng khi lập báo cáo theo IFRS không?
Không. IAS 16 không quy định ngưỡng giá trị cụ thể, doanh nghiệp cần xây dựng chính sách trọng yếu riêng cho mục đích báo cáo IFRS.
Kết Luận
VAS 03 và IAS 16 cùng dựa trên nguyên tắc ghi nhận theo giá gốc ban đầu, nhưng khác biệt rõ ở mô hình đánh giá lại, cách xử lý đất đai và ngưỡng ghi nhận tài sản. Đây là bài tiếp theo trong chuỗi so sánh VAS và IFRS sau bài VAS 02 vs IAS 2 – Hàng Tồn Kho. Kỳ tới, chuỗi sẽ tiếp tục với cặp chuẩn mực VAS 04 vs IAS 38 về tài sản cố định vô hình. Xem thêm các bài khác trong chuyên mục Kế toán quốc tế.