Khi một doanh nghiệp Việt Nam lần đầu lập báo cáo tài chính theo IFRS, câu hỏi đầu tiên luôn là: xử lý số liệu quá khứ theo VAS như thế nào cho đúng? IFRS có hẳn một chuẩn mực riêng cho việc này là IFRS 1 – Áp dụng lần đầu, trong khi VAS hiện chưa có quy định tương đương. Đây là một trong những khoảng cách quan trọng nhất mà kế toán trưởng cần nắm khi doanh nghiệp nằm trong lộ trình áp dụng IFRS 1 áp dụng lần đầu tại Việt Nam.
📋 Mục Lục Bài Viết
IFRS 1 Quy Định Gì Về Áp Dụng Lần Đầu?
IFRS 1 yêu cầu doanh nghiệp lập một bảng cân đối kế toán mở đầu theo IFRS (opening IFRS statement of financial position) tại ngày chuyển đổi, coi như IFRS đã được áp dụng từ trước đến nay. Nguyên tắc chung là áp dụng hồi tố (retrospective) cho mọi chuẩn mực IFRS đang hiệu lực, nhưng chuẩn mực này cũng cho phép một số miễn trừ tự nguyện (ví dụ: dùng giá trị hợp lý làm giá gốc coi như mới – deemed cost – cho TSCĐ hữu hình, bất động sản đầu tư) và một số ngoại lệ bắt buộc (như không được hồi tố ước tính kế toán theo thông tin biết sau ngày chuyển đổi). Doanh nghiệp còn phải trình bày bảng đối chiếu vốn chủ sở hữu và lợi nhuận giữa khung cũ và IFRS để người đọc BCTC hiểu rõ nguồn gốc chênh lệch.
VAS Chưa Có Chuẩn Mực Tương Đương – Khoảng Cách Ở Đâu?
Hệ thống VAS hiện hành không có chuẩn mực nào hướng dẫn toàn diện việc chuyển đổi báo cáo tài chính khi doanh nghiệp lần đầu áp dụng một khung kế toán khác. Việt Nam mới chỉ có Quyết định 345/QĐ-BTC phê duyệt đề án áp dụng IFRS theo lộ trình tự nguyện và bắt buộc theo từng nhóm doanh nghiệp, cùng một số văn bản hướng dẫn rời rạc – không có bộ quy tắc chi tiết về miễn trừ, ngoại lệ và cách trình bày đối chiếu như IFRS 1. Điều này có nghĩa: khi một doanh nghiệp Việt Nam chuyển đổi, họ phải tự vận dụng IFRS 1 trực tiếp mà không có “phiên bản Việt hóa” để tham chiếu, dễ dẫn đến cách hiểu và áp dụng không thống nhất giữa các doanh nghiệp.
Ảnh Hưởng Thực Tế Khi Doanh Nghiệp Chuyển Đổi
Ví dụ: Công ty ABC có một nhà xưởng ghi nhận theo VAS với nguyên giá 10 tỷ đồng, khấu hao lũy kế 6 tỷ đồng, giá trị còn lại 4 tỷ đồng. Khi lập bảng cân đối kế toán mở đầu theo IFRS tại ngày chuyển đổi, công ty chọn miễn trừ “deemed cost” của IFRS 1 và đánh giá lại nhà xưởng theo giá trị hợp lý là 5,5 tỷ đồng. Chênh lệch 1,5 tỷ đồng được ghi thẳng vào vốn chủ sở hữu (lợi nhuận sau thuế chưa phân phối hoặc quỹ đánh giá lại tài sản), không đi qua báo cáo kết quả kinh doanh. Vì VAS không có khái niệm “deemed cost” khi chuyển đổi khung báo cáo, kế toán cần tách riêng phần chênh lệch này và thuyết minh rõ trong bảng đối chiếu vốn chủ sở hữu, tránh nhầm lẫn với đánh giá lại tài sản theo quy định thuế hiện hành.
Câu Hỏi Thường Gặp
Doanh nghiệp có bắt buộc áp dụng đúng 100% các miễn trừ của IFRS 1 không?
Không. Các miễn trừ trong IFRS 1 là tùy chọn (optional), doanh nghiệp có thể chọn áp dụng hồi tố đầy đủ nếu đủ dữ liệu lịch sử, hoặc chọn miễn trừ để giảm chi phí và thời gian chuyển đổi.
Chênh lệch chuyển đổi từ VAS sang IFRS có bị tính thuế TNDN ngay không?
Về nguyên tắc, báo cáo IFRS chỉ phục vụ mục đích trình bày tài chính; nghĩa vụ thuế TNDN vẫn tính theo quy định thuế và VAS hiện hành, trừ khi có hướng dẫn riêng của cơ quan thuế cho từng khoản mục.
Kết Luận
IFRS 1 là mảnh ghép mà VAS còn thiếu khi nói đến chuyển đổi khung báo cáo tài chính – và đây chính là lúc doanh nghiệp cần chuyên gia am hiểu cả hai hệ thống. Xem thêm bài VAS vs IAS 27 – Báo cáo tài chính riêng: Khoảng cách chuẩn mực 2026 đăng cùng ngày để hiểu thêm một khoảng cách quan trọng khác giữa hai hệ thống. Bạn cũng có thể xem lại bài liền trước trong chuỗi: VAS vs IAS 36 – Tổn thất tài sản, hoặc tìm hiểu tổng quan tại IFRS là gì? Tổng quan chuẩn mực kế toán quốc tế. Theo dõi thêm các bài so sánh VAS-IFRS khác tại chuyên mục Kế toán quốc tế.