Sau khi Điều 17 quy định 4 mẫu báo cáo bắt buộc trong hệ thống Báo cáo tài chính, Thông tư 99/2025/TT-BTC tiếp tục dành Điều 18 và Điều 19 để trả lời hai câu hỏi rất thực tế: doanh nghiệp có được tự sửa mẫu biểu BCTC không, và thông tin trình bày trên BCTC phải đạt những tiêu chuẩn chất lượng nào. Đây là hai điều khoản nền tảng mà bất kỳ ai lập báo cáo tài chính từ năm 2026 cũng cần nắm để tránh làm sai lệch số liệu khi trình bày.
📋 Mục Lục Bài Viết
Điều 18: Sửa Đổi, Bổ Sung Báo Cáo Tài Chính
Nguyên tắc chung là doanh nghiệp phải áp dụng đúng hệ thống mẫu biểu BCTC tại Phụ lục IV ban hành kèm Thông tư. Tuy nhiên, luật cũng lường trước thực tế mỗi ngành nghề có đặc thù riêng, nên cho phép hai hướng xử lý:
Khoản 1 – Được bổ sung chỉ tiêu: nếu đặc điểm sản xuất kinh doanh hoặc yêu cầu quản lý của doanh nghiệp cần thêm chỉ tiêu mà mẫu chuẩn chưa có, doanh nghiệp được bổ sung, với 3 điều kiện bắt buộc đi kèm: (1) phải đảm bảo đúng khoản 1, 2 Điều 29 Luật Kế toán và các nguyên tắc lập, trình bày BCTC tại Thông tư này; (2) phải thuyết minh rõ trên BCTC về nội dung đã bổ sung để người đọc không hiểu nhầm; (3) phải ban hành Quy chế hạch toán kế toán (hoặc văn bản tương đương) nêu rõ lý do cần bổ sung và người ký chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc này. Nếu không bổ sung, doanh nghiệp áp dụng nguyên mẫu Phụ lục IV.
Khoản 2 – Trường hợp đặc thù cần sửa đổi: nếu doanh nghiệp có đặc thù đến mức không thể chỉ bổ sung thêm mà cần sửa đổi hẳn các chỉ tiêu đã có trong Phụ lục IV, doanh nghiệp không được tự ý sửa mà phải báo cáo Bộ Tài chính để được hướng dẫn riêng cách lập và trình bày BCTC.
Nói ngắn gọn: thêm thì được tự làm (kèm điều kiện và văn bản nội bộ), sửa thì phải xin ý kiến Bộ Tài chính – đây là ranh giới quan trọng kế toán trưởng cần phân biệt khi thiết kế biểu mẫu BCTC riêng cho công ty.
Điều 19: 5 Yêu Cầu Bắt Buộc Với Thông Tin Trên BCTC
Điều 19 liệt kê các tiêu chuẩn chất lượng mà mọi số liệu trình bày trên BCTC phải đáp ứng – tương tự khung khái niệm chất lượng thông tin tài chính theo IFRS, nhưng được diễn giải theo cách áp dụng tại Việt Nam:
1. Trung thực, hợp lý, đầy đủ, khách quan, không sai sót – đây là yêu cầu bao trùm. Thông tư giải thích rõ 3 khái niệm con: đầy đủ là BCTC có đủ thông tin để người đọc hiểu bản chất, hình thức và rủi ro của giao dịch (kể cả thông tin về chất lượng khoản mục nếu cần); khách quan là trình bày trung lập, đúng thực tế, không thiên vị theo hướng có lợi hay bất lợi cho ai; không sai sót nghĩa là không bỏ sót, nhầm lẫn, gian lận khi mô tả và lựa chọn số liệu – lưu ý không sai sót không có nghĩa là chính xác tuyệt đối 100%, một số ước tính vẫn được coi là không sai sót nếu bản chất và hạn chế của ước tính đó được giải thích rõ ràng.
2. Thích hợp – thông tin phải giúp người đọc (chủ sở hữu, ngân hàng, nhà đầu tư…) dự đoán, phân tích và ra quyết định kinh tế, chứ không chỉ là số liệu để đối phó.
3. Trọng yếu – phải trình bày đầy đủ mọi khía cạnh trọng yếu. Một thông tin được coi là trọng yếu nếu việc bỏ sót hoặc sai sót nó có thể làm lệch đáng kể BCTC và ảnh hưởng đến quyết định của người đọc; mức độ trọng yếu phụ thuộc vào quy mô và/hoặc tính chất của khoản mục trong từng hoàn cảnh cụ thể (không có một ngưỡng số tiền cố định áp dụng chung).
4. Kiểm chứng được, kịp thời, dễ hiểu – số liệu phải có căn cứ đối chiếu, công bố đúng thời hạn và trình bày sao cho người không chuyên sâu vẫn hiểu được.
5. Nhất quán, so sánh được – thông tin phải nhất quán giữa các kỳ kế toán và so sánh được giữa các doanh nghiệp. Điểm đáng chú ý: nếu doanh nghiệp chuyển đổi giữa hai trạng thái – từ đáp ứng giả định hoạt động liên tục sang không đáp ứng, hoặc ngược lại – thì bắt buộc phải thuyết minh trên BCTC về tính chất, số liệu và lý do phân loại lại các chỉ tiêu so sánh, để đảm bảo người đọc vẫn so sánh được với kỳ hiện tại (trừ khi việc này không thể thực hiện được).
Ví Dụ Minh Họa
Công ty X sản xuất theo mô hình đặc thù (gia công xuất khẩu, chưa có chỉ tiêu phù hợp trong Phụ lục IV để tách riêng doanh thu gia công theo hợp đồng). Kế toán trưởng công ty X có thể bổ sung thêm 1 chỉ tiêu con trên Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, miễn là: (1) tuân thủ Điều 29 Luật Kế toán và nguyên tắc trình bày BCTC của Thông tư 99; (2) có thuyết minh giải thích chỉ tiêu mới; (3) công ty ban hành Quy chế hạch toán kế toán nội bộ ghi rõ lý do và người chịu trách nhiệm. Nếu vẫn không đủ để phản ánh đặc thù, công ty X phải gửi văn bản xin ý kiến Bộ Tài chính thay vì tự ý sửa cả kết cấu mẫu biểu.
Câu Hỏi Thường Gặp
Doanh nghiệp có được tự thiết kế lại toàn bộ mẫu Báo cáo tài chính cho phù hợp với đặc thù ngành không?
Không. Doanh nghiệp chỉ được bổ sung thêm chỉ tiêu (kèm điều kiện tại khoản 1 Điều 18), còn muốn sửa đổi các chỉ tiêu đã có trong Phụ lục IV thì bắt buộc phải báo cáo Bộ Tài chính để được hướng dẫn, không được tự quyết.
Yêu cầu trọng yếu tại Điều 19 có nghĩa là bỏ qua các khoản mục nhỏ không cần trình bày?
Không hẳn. Trọng yếu được đánh giá theo quy mô và/hoặc tính chất trong hoàn cảnh cụ thể – một khoản mục giá trị nhỏ nhưng có tính chất nhạy cảm (ví dụ giao dịch với bên liên quan) vẫn có thể được coi là trọng yếu và phải thuyết minh đầy đủ.
Khi nào doanh nghiệp phải thuyết minh về việc phân loại lại số liệu so sánh?
Khi doanh nghiệp chuyển đổi giữa trạng thái đáp ứng và không đáp ứng giả định hoạt động liên tục (hoặc ngược lại) – lúc đó phải giải trình rõ tính chất, số liệu và lý do phân loại lại các chỉ tiêu kỳ so sánh trên Thuyết minh BCTC.
Kết Luận
Điều 18 cho doanh nghiệp một khoảng linh hoạt để bổ sung chỉ tiêu BCTC theo đặc thù, nhưng đi kèm trách nhiệm giải trình rõ ràng; còn Điều 19 đặt ra 5 tiêu chuẩn chất lượng – trung thực/đầy đủ/khách quan, thích hợp, trọng yếu, kiểm chứng được/kịp thời/dễ hiểu, và nhất quán – mà mọi số liệu trên BCTC phải đáp ứng. Đây là những nguyên tắc nền, sẽ được áp dụng xuyên suốt khi trình bày từng chỉ tiêu cụ thể ở các Điều tiếp theo.
Bài trước trong chuỗi: Điều 17 – Hệ thống Báo cáo tài chính của doanh nghiệp. Xem lại từ đầu chuỗi: Thông tư 99/2025/TT-BTC – Tổng quan.