Ở bài trước, chúng ta đã đi hết Chương V – Báo cáo tài chính của Thông tư 99/2025/TT-BTC, khép lại phần công khai BCTC tại Điều 27. Bài này chuyển sang Chương VI – Tổ chức thực hiện, gồm 4 Điều cuối cùng (Điều 28 đến Điều 31) trước khi văn bản bước vào phần phụ lục mẫu biểu. Đây là chương “kỹ thuật chuyển đổi”: quy định phần mềm kế toán phải đáp ứng gì, cách xử lý số dư cũ khi chuyển từ Thông tư 200 sang Thông tư 99, và đặc biệt là mốc hiệu lực thi hành – thông tin mà bất kỳ kế toán nào cũng cần nắm chắc trước ngày 1/1/2026.
Điều 28 – Yêu Cầu Với Phần Mềm Kế Toán
Thông tư 99 không bắt buộc doanh nghiệp phải dùng phần mềm kế toán cụ thể nào, nhưng nếu đã dùng phần mềm thì phần mềm đó phải đáp ứng tối thiểu 5 yêu cầu chuyên môn theo khoản 1 Điều 28:
- Tuân thủ pháp luật: các quy trình, nghiệp vụ thiết lập trên phần mềm phải đúng pháp luật kế toán, thuế và pháp luật liên quan, không được làm thay đổi bản chất, nguyên tắc và số liệu trên sổ sách, BCTC.
- Chính xác, không trùng lắp: khi sửa chữa số liệu phải lưu lại dấu vết chỉnh sửa theo trình tự thời gian – đây là yêu cầu quan trọng để phục vụ kiểm tra, kiểm toán sau này.
- Bảo mật, an toàn dữ liệu: hệ thống phải có khả năng cảnh báo hoặc ngăn chặn hành vi can thiệp trái phép làm thay đổi số liệu đã ghi sổ.
- Cung cấp dữ liệu đầy đủ, kịp thời khi cơ quan có thẩm quyền hoặc các bên liên quan yêu cầu.
- Có khả năng kết nối với các phần mềm liên quan (hóa đơn điện tử, chữ ký số…) và có thể nâng cấp khi pháp luật thay đổi.
Khoản 2 Điều 28 quy định rõ: người quản lý điều hành, kế toán trưởng/phụ trách kế toán và những người liên quan phải chịu trách nhiệm về tính chính xác, trung thực của số liệu do phần mềm cung cấp – phần mềm chỉ là công cụ, trách nhiệm pháp lý vẫn thuộc về con người vận hành.
Ví dụ: Công ty X đang dùng phần mềm kế toán từ năm 2018 theo chuẩn Thông tư 200. Khi Thông tư 99 có hiệu lực, công ty X cần làm việc với đơn vị cung cấp phần mềm để cập nhật lại danh mục tài khoản, mẫu biểu báo cáo cho phù hợp – đây là công việc bắt buộc trước kỳ báo cáo đầu tiên áp dụng Thông tư 99.
Điều 29 – Chuyển Đổi Số Dư Trên Sổ Kế Toán
Đây là điều khoản kỹ thuật quan trọng nhất cho các doanh nghiệp đang có số dư từ chế độ kế toán cũ (Thông tư 200) chuyển sang. Điều 29 liệt kê các trường hợp chuyển đổi số dư cụ thể:
- Chi tiết hóa tài khoản theo yêu cầu quản lý: doanh nghiệp có thể chuyển chi tiết số dư các Tài khoản 111, 112, 113, 121, 153, 154, 156, 211, 212, 213 nếu cần, tùy nhu cầu quản lý nội bộ.
- Hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC): doanh nghiệp góp vốn nhưng không phải bên giữ sổ kế toán, nếu hợp đồng BCC chưa kết thúc khi Thông tư 99 có hiệu lực, phải chuyển số dư chi tiết TK 138 (phần vốn góp BCC không đồng kiểm soát) sang TK 2281 – Đầu tư góp vốn vào đơn vị khác.
- Sửa chữa lớn TSCĐ dở dang: số dư TK 2413 (phần chi phí nâng cấp, cải tạo TSCĐ chưa hoàn thành) chuyển sang TK 2414 – Nâng cấp, cải tạo TSCĐ.
- Cổ tức, lợi nhuận phải trả: số dư Có chi tiết TK 338 về khoản này chuyển sang TK 332 – Phải trả cổ tức, lợi nhuận.
- Nguồn vốn đầu tư XDCB và kinh phí hình thành TSCĐ: số dư TK 441 và TK 466 chuyển sang TK 4118 – Vốn khác.
Khoản 2 Điều 29 nói thêm: mọi nội dung khác đang phản ánh chi tiết trên các tài khoản liên quan mà khác so với Thông tư 99 thì phải điều chỉnh lại cho đúng. Nói cách khác, đây không phải danh sách đóng – kế toán cần rà soát toàn bộ số dư đầu kỳ để đối chiếu với hệ thống tài khoản mới của Thông tư 99 (đã trình bày ở bài Điều 11).
Điều 30 – Điều Khoản Chuyển Tiếp Khi Thay Đổi Chính Sách Kế Toán
Điều 30 quy định nguyên tắc xử lý khi doanh nghiệp phải thay đổi chính sách kế toán do lần đầu áp dụng Thông tư 99 hoặc Chuẩn mực kế toán Việt Nam mới có hướng dẫn chuyển đổi. Có 3 tình huống:
- Có hướng dẫn chuyển đổi cụ thể: thực hiện theo phương pháp điều chỉnh hồi tố, hồi tố đơn giản hoặc phi hồi tố theo đúng Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 29 (Thay đổi chính sách kế toán, ước tính kế toán và các sai sót).
- Không có quy định phải điều chỉnh hồi tố: doanh nghiệp được áp dụng phương pháp điều chỉnh phi hồi tố (áp dụng cho kỳ hiện tại và tương lai, không tính toán lại số liệu quá khứ).
- Doanh nghiệp tự nguyện thay đổi chính sách kế toán (không phải do bắt buộc áp dụng quy định mới): bắt buộc phải áp dụng hồi tố.
Điều 30 cũng nêu 2 trường hợp riêng: doanh nghiệp là nhà đầu tư trái phiếu có chiết khấu/phụ trội chưa đến hạn thanh toán được chọn điều chỉnh hồi tố hoặc hồi tố đơn giản; và trường hợp có chênh lệch tỷ giá khi chuyển đổi đơn vị tiền tệ ghi sổ đã phản ánh trên TK 412 thì kết chuyển sang TK 421 (Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối) và phải thuyết minh rõ lý do, ảnh hưởng trên BCTC.
Đơn giản hóa cho người mới: hồi tố nghĩa là tính toán lại như thể chính sách mới đã áp dụng từ đầu, phải trình bày lại số liệu so sánh của kỳ trước; còn phi hồi tố chỉ áp dụng chính sách mới từ thời điểm hiện tại trở đi, không sửa lại số liệu quá khứ đã công bố.
Điều 31 – Hiệu Lực Thi Hành
Đây là điều khoản mà mọi kế toán, chủ doanh nghiệp cần nhớ chính xác:
- Ngày hiệu lực: Thông tư 99/2025/TT-BTC có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2026 và áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày này.
- Văn bản bị thay thế: Thông tư 99 thay thế đồng thời 4 văn bản: Thông tư 200/2014/TT-BTC (hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp), Thông tư 75/2015/TT-BTC (sửa đổi Điều 128 của TT200), Thông tư 53/2016/TT-BTC (sửa đổi một số Điều của TT200), và Thông tư 195/2012/TT-BTC (hướng dẫn kế toán cho đơn vị chủ đầu tư).
- Ngoại lệ: các nội dung hướng dẫn kế toán cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước tại nhiều Điều/khoản cụ thể của Thông tư 200/2014/TT-BTC (liệt kê chi tiết tại khoản 2 Điều 31) vẫn tiếp tục có hiệu lực cho đến khi có văn bản thay thế riêng.
- Doanh nghiệp vừa và nhỏ, đơn vị ngoài công lập: được lựa chọn áp dụng Thông tư 99 cho phù hợp với đặc điểm hoạt động, nhưng phải nhất quán tối thiểu trong một kỳ kế toán năm; nếu thay đổi chế độ kế toán áp dụng thì phải trình bày lại số liệu so sánh và giải trình rõ trong thuyết minh BCTC.
Với việc khép lại Điều 31, toàn bộ 6 Chương (31 Điều) của Thông tư 99/2025/TT-BTC – phần thân văn bản chính – đã được trình bày đầy đủ qua chuỗi bài này. Phần còn lại của Thông tư là các Phụ lục mẫu biểu (chứng từ, hệ thống tài khoản chi tiết, sổ kế toán, báo cáo tài chính) sẽ được khai thác ở các bài chuyên đề tiếp theo khi cần tra cứu áp dụng thực tế.
Câu Hỏi Thường Gặp
Doanh nghiệp đang dùng phần mềm kế toán cũ có bắt buộc đổi phần mềm mới khi Thông tư 99 có hiệu lực không?
Không bắt buộc đổi phần mềm, nhưng phần mềm đang dùng phải được cập nhật (danh mục tài khoản, mẫu biểu, quy trình) để đáp ứng 5 yêu cầu tại khoản 1 Điều 28 và phù hợp với hệ thống tài khoản, báo cáo mới của Thông tư 99.
Chuyển đổi số dư theo Điều 29 có bắt buộc làm ngay từ 1/1/2026 không?
Có. Số dư đầu kỳ của năm tài chính đầu tiên áp dụng Thông tư 99 phải được chuyển đổi đúng theo hướng dẫn tại Điều 29 trước khi hạch toán các nghiệp vụ phát sinh mới, để đảm bảo số liệu nhất quán trên toàn bộ sổ kế toán.
Doanh nghiệp nhỏ có được tiếp tục dùng Thông tư 200 sau 1/1/2026 không?
Về nguyên tắc Thông tư 200 đã bị thay thế từ 1/1/2026 (trừ phần cổ phần hóa DNNN nêu tại khoản 2 Điều 31). Doanh nghiệp vừa và nhỏ được lựa chọn áp dụng Thông tư 99 phù hợp với đặc điểm hoạt động của mình theo khoản 3 Điều 31, nhưng vẫn phải tuân theo khung của Thông tư 99, không còn áp dụng nguyên Thông tư 200 cũ.
Kết Luận
Chương VI – Tổ chức thực hiện là chương “chuyển giao”: từ yêu cầu kỹ thuật với phần mềm kế toán (Điều 28), cách xử lý số dư cũ (Điều 29), nguyên tắc chuyển tiếp chính sách kế toán (Điều 30), đến mốc hiệu lực thi hành quan trọng nhất – 1/1/2026, thay thế Thông tư 200 và các văn bản liên quan (Điều 31). Đây cũng là điểm khép lại phần thân chính của Thông tư 99/2025/TT-BTC sau 31 Điều trải dài 6 Chương.
Xem lại bài trước: Thời hạn nộp, nơi nhận và công khai BCTC (Điều 25-27).
Xem lại bài tổng quan: Thông tư 99/2025/TT-BTC thay thế Thông tư 200 – Tổng quan.