Nếu bạn mới bắt đầu học kế toán, câu hỏi đầu tiên thường gặp là: định khoản kế toán là gì và Nợ – Có trong kế toán hoạt động như thế nào? Nghe có vẻ khó, nhưng thực ra chỉ cần nắm được một nguyên tắc cốt lõi là bạn sẽ hiểu ngay. Bài viết này sẽ giải thích từ đầu, không dùng thuật ngữ phức tạp.
📋 Mục Lục Bài Viết
Định Khoản Kế Toán Là Gì?
Định khoản kế toán là cách ghi lại một nghiệp vụ tài chính vào đúng tài khoản kế toán, chỉ rõ số tiền ghi vào bên Nợ và bên Có của từng tài khoản liên quan.
Ví dụ đơn giản: Công ty mua hàng hóa trị giá 10 triệu đồng, trả bằng tiền mặt. Khi đó kế toán sẽ ghi:
- Nợ TK 156 (Hàng hóa): 10.000.000 đ — hàng nhập vào kho, tài sản tăng → ghi Nợ
- Có TK 111 (Tiền mặt): 10.000.000 đ — tiền mặt giảm → ghi Có
Đây chính là một định khoản kế toán hoàn chỉnh.
Nguyên Tắc Nợ – Có: Chìa Khóa Để Hiểu Kế Toán
Trong kế toán, Nợ và Có không có nghĩa như trong tiếng Việt thông thường (không phải nợ tiền hay có tiền). Đây chỉ là hai cột ghi chép — bên trái là Nợ, bên phải là Có.
Quy tắc quan trọng nhất bạn cần nhớ:
- Tài sản & Chi phí: Tăng → ghi Nợ | Giảm → ghi Có
- Nguồn vốn, Nợ phải trả & Doanh thu: Tăng → ghi Có | Giảm → ghi Nợ
Và nguyên tắc bất biến: Tổng số tiền ghi Nợ luôn bằng tổng số tiền ghi Có trong cùng một định khoản. Nếu không cân bằng, chắc chắn có sai sót.
3 Ví Dụ Thực Tế Thường Gặp
1. Mua văn phòng phẩm trả tiền mặt 500.000đ
Nợ TK 642 (Chi phí quản lý): 500.000 đ
Có TK 111 (Tiền mặt): 500.000 đ
2. Khách hàng thanh toán tiền hàng chuyển khoản 20 triệu đồng
Nợ TK 112 (Tiền gửi ngân hàng): 20.000.000 đ
Có TK 131 (Phải thu khách hàng): 20.000.000 đ
3. Trả lương nhân viên 15 triệu đồng qua tài khoản ngân hàng
Nợ TK 334 (Phải trả người lao động): 15.000.000 đ
Có TK 112 (Tiền gửi ngân hàng): 15.000.000 đ
Nhìn vào 3 ví dụ trên, bạn sẽ thấy một điểm chung: bên Nợ luôn bằng bên Có.
Chế Độ Kế Toán Mới 2026: Thông Tư 99/2025/TT-BTC
Từ ngày 01/01/2026, Thông tư 99/2025/TT-BTC chính thức thay thế Thông tư 200, áp dụng cho tất cả doanh nghiệp tại Việt Nam. Hệ thống tài khoản kế toán có một số thay đổi, nhưng nguyên tắc Nợ – Có cơ bản vẫn giữ nguyên. Người mới học kế toán cần nắm vững nền tảng này trước khi đi sâu vào các thay đổi chi tiết.
Câu Hỏi Thường Gặp
Nợ trong kế toán có nghĩa là mình đang nợ tiền không?
Không. Nợ (Debit) và Có (Credit) trong kế toán chỉ là quy ước ghi chép — bên trái và bên phải của tài khoản. Nợ không có nghĩa là thiếu nợ.
Làm sao để nhớ tài khoản nào ghi Nợ, tài khoản nào ghi Có?
Hãy nhớ: Tài sản tăng ghi Nợ. Nguồn vốn & Doanh thu tăng ghi Có. Sau đó luyện tập với nhiều ví dụ thực tế, bạn sẽ quen rất nhanh.
Định khoản phức tạp có nhiều tài khoản thì sao?
Vẫn áp dụng quy tắc: tổng Nợ = tổng Có. Chỉ là nhiều tài khoản hơn nhưng nguyên tắc không đổi.
Kết Luận
Định khoản kế toán Nợ – Có là nền tảng của toàn bộ hệ thống kế toán. Một khi bạn nắm được nguyên tắc Tài sản tăng ghi Nợ – Nguồn vốn tăng ghi Có và quy tắc tổng Nợ = tổng Có, bạn đã có chìa khóa để học mọi nghiệp vụ kế toán tiếp theo. Hãy thực hành với các ví dụ thực tế mỗi ngày — đó là cách nhanh nhất để thành thạo kỹ năng này.