VAS 26 và IAS 24 đều quy định về công bố thông tin bên liên quan trong báo cáo tài chính, nhưng cách tiếp cận và mức độ chi tiết giữa hai chuẩn mực có nhiều điểm khác biệt đáng chú ý. Với doanh nghiệp có giao dịch với công ty mẹ, công ty con, ban lãnh đạo hay cổ đông lớn, việc hiểu rõ VAS 26 và IAS 24 giúp trình bày báo cáo minh bạch và thuận lợi hơn khi chuyển đổi sang IFRS. Bài viết so sánh chi tiết hai chuẩn mực, kèm ví dụ số liệu dễ hình dung cho người mới bắt đầu.
📋 Mục Lục Bài Viết
VAS 26 Là Gì? Quy Định Bên Liên Quan Theo Chuẩn Mực Việt Nam
VAS 26 quy định nguyên tắc và phương pháp trình bày thông tin về các bên liên quan và giao dịch giữa doanh nghiệp lập báo cáo với các bên liên quan đó. Đối tượng được coi là bên liên quan theo VAS 26 gồm: công ty mẹ, công ty con, các đơn vị liên doanh – liên kết, thành viên Hội đồng quản trị/Ban Giám đốc và người thân gần của họ.
Nội dung công bố theo VAS 26 tập trung vào: bản chất mối quan hệ, loại giao dịch phát sinh (mua bán hàng hóa, cho vay, bảo lãnh…), giá trị giao dịch trong kỳ và số dư cuối kỳ với từng nhóm bên liên quan.
IAS 24 Là Gì? Công Bố Bên Liên Quan Theo Chuẩn Mực Quốc Tế
IAS 24 – Related Party Disclosures có cùng mục tiêu đảm bảo báo cáo tài chính phản ánh đầy đủ ảnh hưởng của các bên liên quan đến tình hình tài chính và kết quả kinh doanh. Tuy nhiên phạm vi và yêu cầu công bố của IAS 24 chi tiết hơn nhiều so với VAS 26, đặc biệt ở phần thù lao người quản lý chủ chốt (key management personnel).
IAS 24 yêu cầu tách thù lao quản lý chủ chốt thành 5 nhóm: lương và phúc lợi ngắn hạn, phúc lợi sau khi nghỉ việc, phúc lợi dài hạn khác, trợ cấp thôi việc, và thanh toán bằng cổ phiếu.
Điểm Giống Và Khác Nhau Giữa VAS 26 Và IAS 24
Điểm giống nhau: cả hai chuẩn mực đều nhằm minh bạch hóa giao dịch với bên liên quan, cùng xác định phạm vi cơ bản gồm công ty mẹ – con – liên kết và người quản lý chủ chốt.
Điểm khác nhau chính:
- IAS 24 bắt buộc tách chi tiết thù lao quản lý theo 5 nhóm; VAS 26 chỉ yêu cầu công bố tổng số thù lao, không bắt buộc tách chi tiết.
- IAS 24 có khái niệm miễn trừ một phần cho “government-related entities” (đơn vị có vốn nhà nước); VAS 26 chưa có quy định tương đương.
- IAS 24 yêu cầu công bố rõ cả giao dịch không phát sinh giá trị bằng tiền (VD bảo lãnh không phí); VAS 26 tập trung chủ yếu vào giao dịch có giá trị ghi nhận.
Ví dụ minh họa: Công ty X trả lương và thưởng cho Ban Giám đốc tổng cộng 5 tỷ đồng/năm. Theo VAS 26, doanh nghiệp chỉ cần công bố tổng số 5 tỷ đồng. Theo IAS 24, doanh nghiệp phải tách: lương và phúc lợi ngắn hạn 3,5 tỷ đồng, phúc lợi sau nghỉ việc 1 tỷ đồng, thưởng bằng cổ phiếu 0,5 tỷ đồng.
Ảnh Hưởng Khi Doanh Nghiệp Chuyển Đổi Báo Cáo Từ VAS Sang IFRS
Khi chuyển đổi báo cáo tài chính từ VAS sang IFRS, doanh nghiệp cần rà soát lại toàn bộ giao dịch với bên liên quan đã ghi nhận theo VAS 26, tách chi tiết thù lao quản lý chủ chốt theo đúng 5 nhóm của IAS 24, đồng thời bổ sung thuyết minh về mối quan hệ kiểm soát hoặc ảnh hưởng đáng kể mà VAS 26 có thể chưa yêu cầu trình bày rõ. Đây là một trong những điểm doanh nghiệp dễ bỏ sót nhất khi lập báo cáo song song hai chuẩn mực.
Câu Hỏi Thường Gặp
VAS 26 có bắt buộc nêu tên cụ thể của bên liên quan không?
Có. VAS 26 yêu cầu nêu rõ mối quan hệ và tên bên liên quan khi có giao dịch trọng yếu trong kỳ báo cáo.
Doanh nghiệp nhỏ chưa niêm yết có cần áp dụng IAS 24 không?
Không bắt buộc nếu chưa lập báo cáo tài chính theo IFRS. Tuy nhiên, doanh nghiệp có kế hoạch niêm yết hoặc gọi vốn nước ngoài nên tham khảo trước để chuẩn bị dữ liệu công bố chi tiết hơn.
Kết Luận
VAS 26 và IAS 24 cùng hướng đến minh bạch giao dịch bên liên quan, nhưng IAS 24 đòi hỏi mức độ chi tiết cao hơn, đặc biệt về thù lao quản lý chủ chốt. Doanh nghiệp có kế hoạch chuyển đổi sang IFRS nên chủ động tách bạch dữ liệu ngay từ khâu ghi nhận để tránh mất thời gian điều chỉnh sau này.
Xem thêm bài so sánh liền trước trong chuỗi: VAS 23 vs IAS 10 – Sự Kiện Sau Kỳ Kế Toán. Bài tiếp theo: VAS 27 vs IAS 34 – Báo Cáo Tài Chính Giữa Niên Độ. Xem toàn bộ chuỗi so sánh VAS-IFRS tại chuyên mục Kế toán quốc tế.