Ở bài cơ bản, chúng ta đã biết VAS 28 yêu cầu doanh nghiệp trình bày thông tin theo từng bộ phận kinh doanh và bộ phận địa lý. Nhưng không phải mảng nào cũng phải báo cáo riêng – VAS 28 đặt ra ngưỡng 10% để xác định đâu là “bộ phận báo cáo” cần công bố chi tiết. Bài viết này đi sâu vào công thức xác định ngưỡng, danh mục thông tin bắt buộc và một ví dụ số đầy đủ để bạn áp dụng vào thực tế doanh nghiệp.
📋 Mục Lục Bài Viết
Ngưỡng 10% – Khi Nào Một Bộ Phận Phải Báo Cáo Riêng?
Theo VAS 28, một bộ phận được coi là “bộ phận báo cáo” (phải trình bày thông tin riêng) nếu thỏa mãn ít nhất một trong ba điều kiện sau:
1. Doanh thu của bộ phận (bao gồm doanh thu bán cho bên ngoài và doanh thu nội bộ) chiếm từ 10% trở lên tổng doanh thu của tất cả các bộ phận.
2. Lãi hoặc lỗ của bộ phận chiếm từ 10% trở lên tổng lãi (hoặc tổng lỗ) của các bộ phận có lãi (hoặc lỗ), tùy số nào lớn hơn.
3. Tài sản của bộ phận chiếm từ 10% trở lên tổng tài sản của tất cả các bộ phận.
Ngoài ra, VAS 28 còn yêu cầu: tổng doanh thu của các bộ phận báo cáo phải chiếm ít nhất 75% tổng doanh thu toàn doanh nghiệp. Nếu chưa đạt mức này, doanh nghiệp phải bổ sung thêm bộ phận báo cáo (kể cả khi chưa đạt ngưỡng 10%) cho đến khi đủ 75%.
Thông Tin Bắt Buộc Công Bố Cho Mỗi Bộ Phận
Với mỗi bộ phận báo cáo, doanh nghiệp phải trình bày tối thiểu: doanh thu (tách riêng doanh thu bán ngoài và doanh thu nội bộ giữa các bộ phận), kết quả kinh doanh (lãi/lỗ), tổng giá trị tài sản, tổng nợ phải trả, tổng nguyên giá tài sản cố định mua trong kỳ, và chi phí khấu hao, hao mòn trong kỳ. Đây là những chỉ tiêu giúp người đọc so sánh hiệu quả sử dụng vốn và mức sinh lời giữa các mảng kinh doanh.
Ví Dụ Số Cụ Thể
Công ty XYZ có 3 bộ phận kinh doanh với số liệu năm 2026 (đơn vị: tỷ đồng):
Bộ phận Sản xuất: doanh thu 60, lãi 12, tài sản 200.
Bộ phận Thương mại: doanh thu 30, lãi 5, tài sản 80.
Bộ phận Dịch vụ: doanh thu 10, lãi 1, tài sản 20.
Tổng doanh thu 3 bộ phận: 100 tỷ. Áp ngưỡng 10% doanh thu (tức 10 tỷ):
– Sản xuất: 60/100 = 60% → là bộ phận báo cáo.
– Thương mại: 30/100 = 30% → là bộ phận báo cáo.
– Dịch vụ: 10/100 = 10% → vừa đạt ngưỡng, là bộ phận báo cáo.
Cả 3 bộ phận đều đạt ngưỡng 10% nên đều phải trình bày riêng. Tổng doanh thu các bộ phận báo cáo = 100% > 75%, thỏa điều kiện bổ sung của VAS 28. Công ty XYZ sẽ lập bảng trình bày riêng doanh thu, lãi, tài sản của cả 3 bộ phận trong thuyết minh BCTC.
So Sánh Nhanh Với IFRS 8
Chuẩn mực quốc tế tương ứng là IFRS 8 – Bộ Phận Kinh Doanh. Khác biệt lớn nhất: IFRS 8 dùng cách tiếp cận “quản trị nội bộ” (management approach) – tức bộ phận báo cáo được xác định dựa trên cách Ban Giám đốc thực sự theo dõi, ra quyết định nội bộ, chứ không áp cứng công thức rủi ro/lợi ích như VAS 28. Doanh nghiệp có báo cáo theo cả hai chuẩn mực (ví dụ công ty niêm yết quốc tế) cần lưu ý sự khác biệt này khi đối chiếu số liệu.
Câu Hỏi Thường Gặp
Nếu một bộ phận không đạt ngưỡng 10% ở cả 3 tiêu chí thì sao?
Bộ phận đó không bắt buộc phải trình bày riêng, có thể gộp chung vào mục “các bộ phận khác” trên thuyết minh BCTC, trừ khi cần bổ sung để đạt đủ 75% tổng doanh thu.
Doanh nghiệp có thể tự chọn cách chia bộ phận theo ý muốn không?
Không. Việc phân chia phải dựa trên cơ cấu tổ chức quản lý nội bộ và hệ thống báo cáo nội bộ thực tế của doanh nghiệp, không được tùy tiện để làm đẹp số liệu.
Kết Luận
Nắm được ngưỡng 10% và danh mục thông tin bắt buộc theo VAS 28 giúp kế toán doanh nghiệp lập thuyết minh BCTC chính xác, tránh bỏ sót bộ phận cần công bố. Nếu bạn chưa nắm khái niệm nền tảng, xem lại bài VAS 28 báo cáo bộ phận – hướng dẫn cơ bản, hoặc khám phá toàn bộ chuỗi bài tại chuyên mục Chuẩn Mực Kế Toán VAS.