VAS vs IFRS 18 là chủ đề đáng chú ý trong năm 2026, khi Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 118/2026/TT-BTC hướng dẫn áp dụng IFRS tại Việt Nam từ năm 2027. IFRS 18 – chuẩn mực trình bày và thuyết minh báo cáo tài chính mới, thay thế IAS 1 – mang đến nhiều thay đổi quan trọng mà VAS 21 (ban hành từ năm 2003) chưa hề đề cập. Bài viết so sánh chi tiết VAS 21 và IFRS 18, giúp kế toán và chủ doanh nghiệp hiểu rõ khoảng cách giữa hai hệ thống trước thời điểm áp dụng IFRS chính thức.
📋 Mục Lục Bài Viết
IFRS 18 Là Gì? Vì Sao IASB Ban Hành Chuẩn Mực Mới?
IFRS 18 được Hội đồng Chuẩn mực Kế toán Quốc tế (IASB) ban hành tháng 4/2024, có hiệu lực cho các kỳ báo cáo bắt đầu từ hoặc sau 1/1/2027, thay thế IAS 1 – Trình bày báo cáo tài chính. Mục tiêu chính là giúp nhà đầu tư dễ so sánh lợi nhuận giữa các doanh nghiệp hơn, vì trước đây mỗi công ty tự do sắp xếp báo cáo kết quả kinh doanh theo ý mình. Ba thay đổi lớn nhất gồm: bắt buộc phân loại mọi khoản thu nhập/chi phí vào 3 nhóm (hoạt động kinh doanh, đầu tư, tài chính); bắt buộc trình bày 2 dòng tổng cộng mới là ‘lợi nhuận hoạt động kinh doanh’ và ‘lợi nhuận trước tài chính và thuế’; và bắt buộc thuyết minh riêng các chỉ tiêu hiệu quả do Ban Giám đốc tự định nghĩa (Management-Defined Performance Measures – MPM, ví dụ EBITDA điều chỉnh) kèm bảng đối chiếu về số liệu theo IFRS.
VAS 21 Quy Định Ra Sao Và Khác Biệt Chính Với IFRS 18
VAS 21 ban hành từ năm 2003, dựa trên phiên bản cũ của IAS 1 trước khi IASB liên tục cập nhật. VAS 21 yêu cầu 4 báo cáo bắt buộc (Bảng cân đối kế toán, Báo cáo KQKD, Báo cáo LCTT, Thuyết minh BCTC) theo mẫu biểu khá cứng quy định tại Thông tư 200/2014/TT-BTC, nhưng không có khái niệm phân loại 3 nhóm thu nhập/chi phí, không bắt buộc dòng ‘lợi nhuận hoạt động kinh doanh’ riêng biệt, và hoàn toàn chưa có quy định về MPM.
Điểm giống nhau: cả hai đều yêu cầu trình bày đầy đủ 4 báo cáo tài chính cơ bản, đều yêu cầu thuyết minh chính sách kế toán áp dụng, và đều hướng đến mục tiêu minh bạch, có thể so sánh được.
Điểm khác biệt chính: (1) Phân loại thu nhập/chi phí – VAS 21 không bắt buộc phân 3 nhóm, IFRS 18 bắt buộc; (2) Dòng tổng cộng mới – VAS 21 không có, IFRS 18 bắt buộc 2 dòng tổng phụ; (3) Thuyết minh MPM – VAS 21 không có khái niệm này, IFRS 18 bắt buộc thuyết minh và đối chiếu; (4) Nguyên tắc tổng hợp/tách nhóm khoản mục – VAS 21 quy định chung chung, IFRS 18 có hướng dẫn chi tiết và chặt chẽ hơn nhiều.
Ví Dụ Số Liệu Minh Họa
Công ty ABC trong năm có: doanh thu 100 tỷ đồng, giá vốn hàng bán 60 tỷ, chi phí bán hàng và quản lý 20 tỷ, thu nhập từ đầu tư tài chính 3 tỷ, chi phí lãi vay 5 tỷ, thuế TNDN 4 tỷ.
Theo VAS 21: Báo cáo KQKD trình bày tuần tự các khoản mục ra lợi nhuận trước thuế 14 tỷ đồng, không có dòng tổng phụ bắt buộc nào khác ngoài các chỉ tiêu quen thuộc.
Theo IFRS 18, công ty phải trình bày thêm 2 dòng tổng mới: Lợi nhuận hoạt động kinh doanh = 100 – 60 – 20 = 20 tỷ đồng; Lợi nhuận trước tài chính và thuế = 20 + 3 (thu nhập đầu tư) = 23 tỷ đồng; Lợi nhuận trước thuế = 23 – 5 (chi phí tài chính) = 18 tỷ; Lợi nhuận sau thuế = 18 – 4 = 14 tỷ đồng – kết quả cuối giống VAS 21, nhưng cách trình bày chi tiết hơn với 2 dòng tổng phụ mới. Nếu ABC công bố thêm chỉ tiêu ‘EBITDA điều chỉnh’ 30 tỷ trong thuyết minh (MPM), IFRS 18 buộc công ty phải trình bày bảng đối chiếu từ 30 tỷ về đúng 14 tỷ lợi nhuận sau thuế theo IFRS, giải thích rõ từng khoản điều chỉnh.
Ảnh Hưởng Thực Tế Khi Doanh Nghiệp Việt Nam Áp Dụng
Theo Thông tư 118/2026/TT-BTC, một số doanh nghiệp Việt Nam (niêm yết, có vốn đầu tư nước ngoài, công ty mẹ có công ty con áp dụng IFRS ở nước ngoài…) sẽ phải hoặc được khuyến khích áp dụng IFRS từ năm 2027 – đúng thời điểm IFRS 18 có hiệu lực. Điều này có nghĩa doanh nghiệp không chỉ chuyển đổi theo IAS 1 (chuẩn cũ) mà phải làm quen ngay với IFRS 18: cần xây dựng lại mẫu báo cáo KQKD theo 3 nhóm hoạt động, xây dựng chính sách nội bộ về việc có công bố MPM hay không và quy trình đối chiếu, đồng thời đào tạo lại đội ngũ kế toán vì VAS 21 hiện tại chưa hề đề cập những khái niệm này.
Câu Hỏi Thường Gặp
Việt Nam có kế hoạch sửa VAS 21 theo IFRS 18 không?
Tính đến thời điểm bài viết, Bộ Tài chính chưa công bố lộ trình sửa đổi VAS 21 theo IFRS 18. Doanh nghiệp thuộc diện áp dụng IFRS theo Thông tư 118/2026/TT-BTC sẽ áp dụng trực tiếp IFRS 18 song song, không thông qua VAS.
Doanh nghiệp nhỏ chưa áp dụng IFRS có cần quan tâm IFRS 18 không?
Chưa cấp thiết, nhưng nên tìm hiểu sớm nếu có kế hoạch gọi vốn nước ngoài, niêm yết, hoặc là công ty con của tập đoàn nước ngoài áp dụng IFRS – vì việc chuyển đổi báo cáo sẽ liên quan trực tiếp đến IFRS 18.
Kết Luận
IFRS 18 tạo ra khoảng cách đáng kể so với VAS 21 trong cách trình bày báo cáo kết quả kinh doanh, đặc biệt là yêu cầu phân loại 3 nhóm hoạt động và thuyết minh MPM – những khái niệm hoàn toàn mới với kế toán Việt Nam. Đây là bài trong chuỗi ‘So Sánh VAS và IFRS’ trên Ketoan Startup. Xem bài liền trước: VAS vs IFRS 1 – Áp Dụng Lần Đầu và nền tảng tại VAS 21 vs IAS 1 – Trình Bày BCTC. Đọc tiếp bài cùng ngày: VAS vs IFRS 12 – Thuyết Minh Lợi Ích Trong Đơn Vị Khác. Xem toàn bộ chuỗi tại chuyên mục Kế toán quốc tế.