IFRS 9 – Công cụ tài chính

 


TỔNG QUAN IFRS 9

IFRS 9 Công cụ tài chính được ban hành vào ngày 24 tháng 7 năm 2014 là sự thay thế của IASB đối với IAS 39 Công cụ tài chính: Ghi nhận và Đo lường. Chuẩn mực bao gồm các yêu cầu về ghi nhận và đo lường, suy giảm giá trị, dừng ghi nhận và kế toán phòng ngừa rủi ro chung. IASB đã hoàn thành dự án của mình để thay thế IAS 39 theo các giai đoạn, thêm vào chuẩn mực khi hoàn thành từng giai đoạn.

Phiên bản IFRS 9 được ban hành vào năm 2014 thay thế tất cả các phiên bản trước đó và có hiệu lực bắt buộc cho kỳ báo cáo bắt đầu từ ngày 1 tháng 1 năm 2018 với việc áp dụng sớm được cho phép (theo các yêu cầu chứng nhận của quốc gia). Trong khoảng thời gian giới hạn, các phiên bản trước của IFRS 9 có thể được lựa chọn áp dụng sớm hơn nếu chưa được thực hiện, với điều kiện ngày áp dụng lần đầu phù hợp là trước ngày 1 tháng 2 năm 2015.

IFRS 9 không thay thế các yêu cầu đối với kế toán phòng ngừa rủi ro giá trị hợp lý danh mục đầu tư đối với rủi ro lãi suất (thường được gọi là các yêu cầu ‘kế toán phòng ngừa rủi ro vĩ mô’) vì vậy giai đoạn này của dự án được tách ra khỏi dự án IFRS 9 do tính chất dài hạn hơn của dự án phòng ngừa rủi ro vĩ mô hiện đang ở giai đoạn thảo luận thuộc quá trình cuối cùng.

Vào tháng 4 năm 2014, IASB đã xuất bản tham luận về kế toán quản lý rủi ro năng động: Phương pháp đánh giá lại danh mục đầu tư để phòng ngừa rủi ro vĩ mô. Do đó, ngoại lệ trong IAS 39 đối với phòng ngừa rủi ro giá trị hợp lý đối với mức tỷ lệ lãi suất của danh mục tài sản tài chính hoặc nợ phải trả tài chính tiếp tục được áp dụng.


GIAI ĐOẠN HOÀN THÀNH IFRS 9

Vào ngày 12 tháng 11 năm 2009, IASB đã ban hành IFRS 9 Công cụ tài chính như là bước đầu tiên trong dự án thay thế IAS 39 Công cụ tài chính: Ghi nhận và Đo lường. IFRS 9 đã đưa ra các yêu cầu mới để phân loại và đo lường tài sản tài chính được áp dụng bắt đầu từ ngày 1 tháng 1 năm 2013, với việc áp dụng sớm được cho phép. Nhấp để xem Thông cáo báo chí của IASB (PDF 101k).

Vào ngày 28 tháng 10 năm 2010, IASB đã ban hành lại IFRS 9, kết hợp các yêu cầu mới về kế toán nợ phải trả tài chính và từ IAS 39 mang sang các yêu cầu về dừng ghi nhận tài sản tài chính và nợ phải trả tài chính. Nhấp để xem Thông cáo báo chí của IASB (PDF 33k).

Vào ngày 16 tháng 12 năm 2011, IASB đã ban hành Công bố về chuyển đổi và ngày hiệu lực bắt buộc (Sửa đổi IFRS 9 và IFRS 7), sửa đổi ngày có hiệu lực của IFRS 9 áp dụng cho kỳ báo cáo hàng năm bắt đầu vào hoặc sau ngày 1 tháng 1 năm 2015, và sửa đổi bản tóm tắt về ban hành lại kỳ báo cáo so sánh và các công bố liên quan trong IFRS 7.

Vào ngày 19 tháng 11 năm 2013, IASB đã ban hành IFRS 9 Công cụ tài chính (Kế toán phòng ngừa rủi ro và sửa đổi IFRS 9, IFRS 7 và IAS 39) sửa đổi IFRS 9 để thêm vào mô hình kế toán phòng ngừa rủi ro chung mới, cho phép áp dụng sớm hơn đối với xử lý kế toán cho những thay đổi giá trị hợp lý do sở hữu tín dụng trên các khoản nợ phải trả được chỉ định theo giá trị hợp lý thông qua báo cáo lãi lỗ và xóa bỏ ngày hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2015.

Vào ngày 24 tháng 7 năm 2014, IASB đã ban hành phiên bản cuối cùng của IFRS 9 kết hợp mô hình suy giảm giá trị dự kiến ​​mới và đưa ra các sửa đổi có giới hạn đối với các yêu cầu phân loại và đo lường đối với tài sản tài chính. Phiên bản này thay thế tất cả các phiên bản trước và có hiệu lực bắt buộc cho kỳ báo cáo bắt đầu vào hoặc sau ngày 1 tháng 1 năm 2018 với việc áp dụng sớm hơn được cho phép (theo yêu cầu chứng nhận của quốc gia). Trong khoảng thời gian có giới hạn, các phiên bản trước của IFRS 9 có thể được lựa chọn áp dụng sớm nếu chưa được thực hiện, với điều kiện ngày áp dụng lần đầu phù hợp là trước ngày 1 tháng 2 năm 2015.


ĐO LƯỜNG BAN ĐẦU CÔNG CỤ TÀI CHÍNH

Tất cả các công cụ tài chính được đo lường ban đầu theo giá trị hợp lý, cộng hoặc trừ chi phí giao dịch trong trường hợp tài sản tài chính hoặc nợ phải trả tài chính không ghi nhận theo giá trị hợp lý thông qua báo cáo lãi lỗ. [IFRS 9, đoạn 5.1.1]


ĐO LƯỜNG TIẾP TỤC TÀI SẢN TÀI CHÍNH

IFRS 9 chia tất cả các tài sản tài chính hiện đang trong phạm vi của IAS 39 thành hai loại – những tài sản được đo lường theo giá trị được phân bổ và những tài sản được đo lường theo giá trị hợp lý.

Khi tài sản được đo lường theo giá trị hợp lý, lãi và lỗ được ghi nhận toàn bộ trong báo cáo lãi lỗ (giá trị hợp lý thông qua báo cáo lãi lỗ, FVTPL) hoặc được ghi nhận trong thu nhập toàn diện khác (giá trị hợp lý thông qua báo cáo thu nhập toàn diện khác, FVTOCI).

Đối với các công cụ nợ, việc phân loại FVTOCI là bắt buộc đối với một số tài sản nhất định ngoại trừ quyền chọn giá trị hợp lý được lựa chọn. Trong khi đối với các khoản đầu tư vốn chủ sở hữu, việc phân loại FVTOCI là một sự lựa chọn. Hơn nữa, các yêu cầu để tái phân loại các khoản lãi hoặc lỗ được ghi nhận trong báo cáo thu nhập toàn diện khác là khác nhau đối với các công cụ nợ và các khoản đầu tư vốn chủ sở hữu.

Việc phân loại tài sản tài chính được thực hiện tại thời điểm ghi nhận ban đầu, cụ thể là khi đơn vị trở thành một bên tham gia điều khoản hợp đồng về công cụ. [IFRS 9, đoạn 4.1.1] Nếu đáp ứng một số điều kiện nhất định, tài sản sau đó có thể được tái phân loại.

Công cụ nợ

Một công cụ nợ đáp ứng hai điều kiện sau đây phải được đo lường theo giá trị được phân bổ (ghi giảm ròng đối với suy giảm giá trị) trừ khi tài sản được chỉ định theo FVTPL theo quyền chọn giá trị hợp lý (xem bên dưới):

  • Phương pháp mô hình kinh doanh: Mục tiêu của mô hình kinh doanh của đơn vị là nắm giữ tài sản tài chính để thu các dòng tiền từ hợp đồng (hơn là bán công cụ trước khi đáo hạn hợp đồng để thực hiện các thay đổi giá trị hợp lý).
  • Phương pháp đặc điểm dòng tiền: Các điều khoản hợp đồng của tài sản tài chính làm phát sinh vào các ngày cụ thể dòng tiền mà chỉ thanh toán nợ gốc và lãi trên dư nợ gốc hiện tại.

 

Đánh giá các đặc điểm của dòng tiền cũng bao gồm phân tích các thay đổi về thời gian hoặc giá trị thanh toán. Cần đánh giá xem dòng tiền trước và sau khi thay đổi chỉ đại diện cho các khoản hoàn trả nợ danh nghĩa và tỷ lệ lãi suất dựa trên chúng.

Ví dụ, quyền chấm dứt có thể phù hợp với điều kiện dòng tiền nếu trong trường hợp chấm dứt, chỉ các khoản thanh toán hiện tại bao gồm nợ gốc và lãi trên nợ gốc và khoản thanh toán bồi thường thích hợp khi áp dụng. Vào tháng 10 năm 2017, IASB đã làm rõ các khoản thanh toán bồi thường cũng có thể mang dấu âm. *

* Đặc điểm trả trước với bồi thường âm (Sửa đổi IFRS 9); được áp dụng hồi tố cho các năm tài chính bắt đầu vào hoặc sau ngày 1 tháng 1 năm 2019; cho phép áp dụng sớm hơn.

Một công cụ nợ đáp ứng hai điều kiện sau phải được đo lường theo FVTOCI ngoại trừ tài sản được chỉ định theo FVTPL theo quyền chọn giá trị hợp lý (xem bên dưới):

  • Phương pháp mô hình kinh doanh: Tài sản tài chính được nắm giữ trong mô hình kinh doanh có mục tiêu đạt được cả thu nhập từ các dòng tiền hợp đồng và bán tài sản tài chính.
  • Phương pháp đặc điểm dòng tiền: Các điều khoản hợp đồng của tài sản tài chính làm phát sinh vào các ngày cụ thể dòng tiền mà chỉ thanh toán nợ gốc và lãi trên dư nợ gốc hiện tại.

 

Tất cả các công cụ nợ khác phải được đo lường theo giá trị hợp lý thông qua báo cáo lãi lỗ (FVTPL). [IFRS 9, đoạn 4.1.4]

Quyền chọn giá trị hợp lý

Ngay cả khi một công cụ đáp ứng hai yêu cầu đo lường theo giá trị được phân bổ hoặc FVTOCI, thì IFRS 9 chứa một quyền chọn chỉ định khi ghi nhận ban đầu, một tài sản tài chính được đo lường theo FVTPL nếu thực hiện sẽ loại bỏ hoặc giảm đáng kể sự không nhất quán của đo lường hoặc ghi nhận (đôi khi được gọi là “sự không nhất quán về kế toán”), nếu không sẽ phát sinh việc đo lường tài sản hoặc nợ phải trả hoặc ghi nhận các khoản lãi và lỗ trên các cơ sở khác nhau. [IFRS 9, đoạn 4.1.5]

Công cụ vốn chủ sở hữu

Tất cả các khoản đầu tư vốn chủ sở hữu trong phạm vi IFRS 9 phải được đo lường theo giá trị hợp lý trong báo cáo tình hình tài chính, với các thay đổi giá trị được ghi nhận trong báo cáo lãi lỗ, ngoại trừ các khoản đầu tư vốn mà đơn vị đã chọn trình bày những thay đổi giá trị trong báo cáo ‘thu nhập toàn diện khác’. Không có “ngoại lệ giá gốc” cho các cổ phiếu chưa niêm yết.

Quyền chọn ‘thu nhập toàn diện khác’

Nếu một khoản đầu tư vốn không được nắm giữ cho mục đích thương mại, đơn vị có thể thực hiện lựa chọn không thể hủy ngang khi ghi nhận ban đầu để đo lường nó theo FVTOCI, chỉ thu nhập cổ tức được ghi nhận vào báo cáo lãi lỗ. [IFRS 9, đoạn 5.7.5]

Hướng dẫn đo lường

Mặc dù yêu cầu giá trị hợp lý cho tất cả các khoản đầu tư vốn chủ sở hữu, IFRS 9 có hướng dẫn về thời điểm giá gốc có thể là ước tính tốt nhất của giá trị hợp lý và kể cả khi nó không thể đại diện cho giá trị hợp lý.


ĐO LƯỜNG TIẾP TỤC NỢ PHẢI TRẢ TÀI CHÍNH

IFRS 9 không thay đổi mô hình kế toán cơ bản đối với các khoản nợ phải trả tài chính theo IAS 39. Hai loại đo lường tiếp tục tồn tại: FVTPL và giá trị được phân bổ. Nợ phải trả tài chính nắm giữ cho mục đích thương mại được đo lường theo FVTPL và tất cả các khoản nợ phải trả tài chính khác được đo lường theo giá trị được phân bổ trừ khi quyền chọn giá trị hợp lý được áp dụng. [IFRS 9, đoạn 4.2.1]

Quyền chọn giá trị hợp lý

IFRS 9 chứa quyền chọn chỉ định nợ phải trả tài chính được đo lường theo FVTPL nếu [IFRS 9, đoạn 4.2.2]:

  • Nó loại bỏ hoặc giảm đáng kể sự không nhất quán về đo lường hoặc ghi nhận (đôi khi được gọi là “sự không nhất quán về kế toán”) phát sinh từ việc đo lường tài sản hoặc nợ phải trả hoặc ghi nhận các khoản lãi và lỗ trên các cơ sở khác nhau, hoặc
  • Nợ phải trả là một phần hoặc một nhóm của các khoản nợ phải trả tài chính hoặc tài sản tài chính và nợ phải trả tài chính được quản lý và hiệu quả của nó được đánh giá trên cơ sở giá trị hợp lý, theo tài liệu quản lý rủi ro hoặc chiến lược đầu tư và thông tin về nhóm nợ phải trả được cung cấp nội bộ trên cơ sở đó cho nhân sự quản lý chủ chốt của đơn vị.

 

Nợ phải trả tài chính không đáp ứng bất kỳ tiêu chí nào trong số các tiêu chí này vẫn có thể được chỉ định đo lường theo FVTPL khi nó chứa một hoặc nhiều công cụ phái sinh gắn kèm đủ để điều chỉnh dòng tiền của khoản nợ phải trả và không liên quan chặt chẽ với nhau. [IFRS 9, đoạn 4.3.5]

IFRS 9 yêu cầu lãi và lỗ trên các khoản nợ phải trả tài chính được chỉ định đo lường theo FVTPL phải được chia ra thành giá trị thay đổi trong giá trị hợp lý phân bổ cho thay đổi do rủi ro tín dụng của khoản nợ phải trả, được trình bày trong báo cáo thu nhập toàn diện khác và phần giá trị còn lại được trình bày trong báo cáo lãi lỗ. Hướng dẫn mới cho phép ghi nhận toàn bộ giá trị thay đổi trong giá trị hợp lý trong báo cáo lãi lỗ chỉ khi việc trình bày các thay đổi về rủi ro tín dụng của khoản nợ phải trả trong báo cáo thu nhập toàn diện khác tạo ra hoặc phóng đại sự không nhất quán về kế toán trong báo cáo lãi lỗ. Việc xác định này được thực hiện khi ghi nhận ban đầu và không được đánh giá lại. [IFRS 9, đoạn 5.7.7-5.7.8]

Các giá trị được trình bày trong báo cáo thu nhập toàn diện khác sẽ không được chuyển sang báo cáo lãi lỗ, đơn vị chỉ có thể chuyển lãi hoặc lỗ lũy kế trong phạm vi vốn chủ sở hữu.


 DỪNG GHI NHẬN TÀI SẢN TÀI CHÍNH

Tiền đề cơ bản cho mô hình dừng ghi nhận trong IFRS 9 (được chuyển từ IAS 39 sang) là xác định có hay không tài sản được xem xét dừng ghi nhận: [IFRS 9, đoạn 3.2.2]

  • Toàn bộ tài sản hoặc
  • Dòng tiền được xác định cụ thể từ một tài sản (hoặc một nhóm các tài sản tài chính tương tự) hoặc
  • Một tỷ lệ tương xứng của dòng tiền từ một tài sản (hoặc một nhóm các tài sản tài chính tương tự). hoặc
  • Một tỷ lệ tương xứng của các dòng tiền được xác định cụ thể từ một tài sản tài chính (hoặc một nhóm các tài sản tài chính tương tự)

 

Khi tài sản được xem xét dừng ghi nhận đã được xác định, thì đánh giá tài sản đã được chuyển nhượng hay chưa, và nếu vậy, việc chuyển nhượng tài sản đó có đủ điều kiện để dừng ghi nhận hay không.

Một tài sản được chuyển nhượng nếu đơn vị đã chuyển giao các quyền hợp đồng để nhận các dòng tiền hoặc đơn vị giữ lại các quyền hợp đồng để nhận các dòng tiền từ tài sản, nhưng đã có nghĩa vụ hợp đồng để chuyển các dòng tiền đó theo thỏa thuận đáp ứng ba điều kiện sau: [IFRS 9, đoạn 3.2.4-3.2.5]

  • Đơn vị không có nghĩa vụ thanh toán số tiền cho bên nhận cuối cùng trừ khi nó thu số tiền tương đương tài sản ban đầu
  • Đơn vị bị cấm bán hoặc cầm cố tài sản ban đầu (ngoại trừ việc bảo đảm cho người nhận cuối cùng),
  • Đơn vị có nghĩa vụ chuyển các dòng tiền đó mà không có sự chậm trễ đáng kể

 

Khi đơn vị xác định rằng tài sản đã được chuyển nhượng, thì nó sẽ xác định xem đã chuyển giao đáng kể tất cả các rủi ro và lợi ích của quyền sở hữu tài sản đó hay chưa. Nếu đáng kể tất cả các rủi ro và lợi ích đã được chuyển giao, thì tài sản sẽ được dừng ghi nhận. Nếu đáng kể tất cả các rủi ro và lợi ích vẫn được giữ lại, thì việc dừng ghi nhận tài sản sẽ bị loại trừ. [IFRS 9, đoạn 3.2.6 (a) – (b)]

Nếu đơn vị không giữ lại hoặc không chuyển giao đáng kể tất cả các rủi ro và lợi ích của tài sản, thì đơn vị đó phải đánh giá xem nó có từ bỏ quyền kiểm soát tài sản hay không. Nếu đơn vị không kiểm soát tài sản thì việc dừng ghi nhận là phù hợp; tuy nhiên nếu đơn vị vẫn giữ quyền kiểm soát tài sản, thì đơn vị đó tiếp tục ghi nhận tài sản cho tới khi còn tiếp tục tham gia kiểm soát tài sản. [IFRS 9, đoạn 3.2.6 (c)]

Các bước dừng ghi nhận khác nhau này được tóm tắt trong cây quyết định trong đoạn B3.2.1.


 DỪNG GHI NHẬN NỢ PHẢI TRẢ TÀI CHÍNH

Nợ phải trả tài chính nên được loại bỏ khỏi bảng cân đối kế toán khi và chỉ khi nó được xóa bỏ, nghĩa là khi nghĩa vụ quy định trong hợp đồng được hoàn tất hoặc hủy bỏ hoặc hết hạn. [IFRS 9, đoạn 3.3.1] Trong trường hợp có sự chuyển đổi giữa bên vay hiện tại và bên cho vay các công cụ nợ với các điều khoản khác nhau đáng kể hoặc đã có sự điều chỉnh đáng kể các điều khoản của khoản nợ phải trả tài chính hiện tại, thì giao dịch này được hạch toán như xóa bỏ nợ phải trả tài chính ban đầu và ghi nhận nợ phải trả tài chính mới. Khoản lãi hoặc lỗ từ việc xóa bỏ nợ phải trả tài chính ban đầu được ghi nhận vào báo cáo lãi lỗ. [IFRS 9, đoạn 3.3.2-3.3.3]


 CÔNG CỤ PHÁI SINH

Tất cả các công cụ phái sinh trong phạm vi IFRS 9, bao gồm cả các công cụ liên quan đến các khoản đầu tư vốn cổ phần chưa niêm yết, được đo lường theo giá trị hợp lý. Thay đổi giá trị được ghi nhận vào báo cáo lãi lỗ trừ khi đơn vị đã chọn áp dụng kế toán phòng ngừa rủi ro bằng cách chỉ định công cụ phái sinh như một công cụ phòng ngừa rủi ro trong mối quan hệ phòng ngừa rủi ro đủ điều kiện. 


 CÔNG CỤ PHÁI SINH GẮN KÈM

Công cụ phái sinh gắn kèm là một thành phần của một hợp đồng hỗn hợp mà cũng bao gồm một công cụ cơ sở phi phái sinh, với ảnh hưởng là một số dòng tiền của công cụ kết hợp biến đổi theo cách tương tự như công cụ phái sinh riêng biệt. Một công cụ phái sinh được gắn với một công cụ tài chính nhưng có thể chuyển nhượng độc lập với công cụ đó hoặc có một công cụ đối tác khác, thì không phải là một công cụ phái sinh gắn kèm, mà là một công cụ tài chính riêng biệt. [IFRS 9, đoạn 4.3.1]

Khái niệm công cụ phái sinh gắn kèm tồn tại trong IAS 39 đã được đưa vào IFRS 9 chỉ áp dụng cho tài sản cơ sở không phải là tài sản tài chính trong phạm vi của chuẩn mực. Do đó, các công cụ phái sinh gắn kèm mà theo IAS 39 sẽ được hạch toán riêng theo FVTPL vì chúng không liên quan chặt chẽ với tài sản tài chính cơ sở, sẽ không được tách riêng biệt. Thay vào đó, dòng tiền hợp đồng của tài sản tài chính được đánh giá toàn bộ và toàn bộ tài sản được đo lường theo FVTPL nếu phương pháp đặc điểm dòng tiền theo hợp đồng không được thông qua (xem ở trên).

Hướng dẫn công cụ phái sinh gắn kèm tồn tại trong IAS 39 được bao gồm trong IFRS 9 để giúp người lập báo cáo xác định khi nào công cụ phái sinh gắn kèm có liên quan chặt chẽ với hợp đồng cơ sở nợ phải trả tài chính hoặc hợp đồng cơ sở không thuộc phạm vi của chuẩn mực (ví dụ: hợp đồng cho thuê, hợp đồng bảo hiểm, hợp đồng mua hoặc bán một khoản mục phi tài chính).


 TÁI PHÂN LOẠI

Đối với tài sản tài chính, việc tái phân loại là bắt buộc giữa FVTPL, FVTOCI và giá trị được phân bổ, khi và chỉ khi mục tiêu mô hình kinh doanh của đơn vị đối với tài sản tài chính thay đổi vì thế việc đánh giá mô hình trước đó sẽ không còn được áp dụng. [IFRS 9, đoạn 4.4.1]

Nếu việc tái phân loại là phù hợp, nó phải thực hiện phi hồi tố kể từ ngày tái phân loại được xác định là ngày đầu tiên của kỳ báo cáo đầu tiên sau khi thay đổi mô hình kinh doanh. Đơn vị không công bố lại các khoản thu nhập, lỗ hoặc lãi được ghi nhận trước đó.

IFRS 9 không cho phép tái phân loại:

  • các khoản đầu tư vốn chủ sở hữu được đo lường theo FVTOCI, hoặc
  • Khi quyền chọn giá trị hợp lý đã được thực hiện trong mọi trường hợp đối với tài sản tài chính hoặc nợ phải trả tài chính.

 KẾ TOÁN PHÒNG NGỪA RỦI RO

Các yêu cầu kế toán phòng ngừa rủi ro trong IFRS 9 là tùy chọn. Nếu một số tiêu chí đủ điều kiện và được đáp ứng, kế toán phòng ngừa rủi ro cho phép đơn vị phản ánh các hoạt động quản lý rủi ro trong báo cáo tài chính bằng cách kết nối lãi hoặc lỗ trên các công cụ phòng ngừa rủi ro tài chính với lỗ hoặc lãi trên mức rủi ro mà nó phòng ngừa.

Mô hình kế toán phòng ngừa rủi ro trong IFRS 9 không được thiết kế để phù hợp với phòng ngừa rủi ro của các danh mục đầu tư mở, năng động. Kết quả là, đối với phòng ngừa rủi ro lãi suất của danh mục tài sản tài chính hoặc nợ phải trả tài chính, đơn vị có thể áp dụng các yêu cầu kế toán phòng ngừa rủi ro trong IAS 39 thay vì trong IFRS 9. [IFRS 9 đoạn 6.1.3]

Ngoài ra, khi đơn vị lần đầu áp dụng IFRS 9, nó có thể lựa chọn chính sách kế toán để tiếp tục áp dụng các yêu cầu kế toán phòng ngừa rủi ro của IAS 39 thay vì các yêu cầu của Chương 6 IFRS 9 [IFRS 9 đoạn 7.2.2

Tiêu chí đủ điều kiện cho kế toán phòng ngừa rủi ro

Quan hệ phòng ngừa rủi ro đủ điều kiện cho kế toán phòng ngừa rủi ro chỉ khi tất cả các tiêu chí sau đây được đáp ứng:

  • quan hệ phòng ngừa rủi ro chỉ chứa các công cụ phòng ngừa rủi ro đủ điều kiện và các khoản mục được phòng ngừa rủi ro đủ điều kiện.
  • khi bắt đầu quan hệ phòng ngừa rủi ro, có sự chỉ định và tài liệu chính thức về quan hệ phòng ngừa rủi ro và mục tiêu và chiến lược quản lý rủi ro của đơn vị để thực hiện việc phòng ngừa rủi ro.
  • quan hệ phòng ngừa rủi ro đáp ứng tất cả các yêu cầu về hiệu quả phòng ngừa rủi ro (xem bên dưới) [IFRS 9 đoạn 6.4.1]
Công cụ phòng ngừa rủi ro

Chỉ các hợp đồng với đối tác bên ngoài của đơn vị báo cáo mới có thể được chỉ định là công cụ phòng ngừa rủi ro. [IFRS 9 đoạn 6.2.3]

Công cụ phòng ngừa rủi ro có thể là một công cụ phái sinh (ngoại trừ một số quyền chọn mua) hoặc công cụ tài chính phi phái sinh được đo lường theo FVTPL trừ khi nợ phải trả tài chính được chỉ định đo lường theo FVTPL, trong đó thay đổi do rủi ro tín dụng được trình bày trong OCI. Đối với phòng ngừa rủi ro ngoại tệ, thành phần rủi ro ngoại tệ của một công cụ tài chính phi phái sinh có thể được chỉ định làm công cụ phòng ngừa rủi ro, ngoại trừ các khoản đầu tư vốn chủ sở hữu được chỉ định đo lường theo FVTOCI. [IFRS 9 đoạn 6.2.1-6.2.2]

IFRS 9 cho phép một tỷ lệ (ví dụ: 60%) nhưng không phải là tỷ lệ thời gian (ví dụ: 6 năm đầu tiên của dòng tiền của công cụ 10 năm) của một công cụ phòng ngừa rủi ro được chỉ định làm công cụ phòng ngừa rủi ro. IFRS 9 cũng chỉ cho phép giá trị nội tại của một quyền chọn hoặc phần giao ngay của một hợp đồng kỳ hạn được chỉ định làm công cụ phòng ngừa rủi ro. Đơn vị cũng có thể loại trừ chênh lệch điểm cơ bản của ngoại tệ từ một công cụ phòng ngừa rủi ro được chỉ định. [IFRS 9 đoạn 6.2.4]

IFRS 9 cho phép kết hợp các công cụ phái sinh và phi phái sinh được chỉ định làm công cụ phòng ngừa rủi ro. [IFRS 9 đoạn 6.2.5]

Sự kết hợp của các quyền chọn đã mua và quyền chọn mua sẽ không đủ điều kiện nếu chúng có giá trị quyền chọn mua ròng vào ngày chỉ định. [IFRS 9 đoạn 6.2.]

Khoản mục được phòng ngừa rủi ro

Khoản mục được phòng ngừa rủi ro có thể là một tài sản hoặc nợ phải trả được ghi nhận, một cam kết chắc chắn chưa được ghi nhận, một giao dịch dự báo có khả năng cao xảy ra hoặc một khoản đầu tư ròng vào hoạt động đầu tư nước ngoài và phải được đo lường một cách đáng tin cậy. [IFRS 9 đoạn 6.3.1-6.3.3]

Mức rủi ro tổng hợp là sự kết hợp của khoản mục được phòng ngừa rủi ro đủ điều kiện như được mô tả ở trên và một công cụ phái sinh có thể được chỉ định như một khoản mục được phòng ngừa rủi ro. [IFRS 9 đoạn 6.3.4]

Nhìn chung, khoản mục được phòng ngừa rủi ro liên quan đến đối tác bên ngoài đơn vị báo cáo, ngoại trừ rủi ro ngoại tệ của một loại tiền tệ nội bộ tập đoàn đủ điều kiện là một khoản mục được phòng ngừa rủi ro trong báo cáo tài chính hợp nhất nếu nó tạo ra lãi hoặc lỗ tỷ giá hối đoái mà không được loại bỏ hoàn toàn khi hợp nhất. Ngoài ra, rủi ro ngoại tệ của giao dịch nội bộ tập đoàn dự kiến có khả năng cao xảy ra có thể đủ điều kiện là một khoản mục được phòng ngừa rủi ro trong báo cáo tài chính hợp nhất với điều kiện giao dịch được thực hiện bằng đơn vị tiền tệ khác với đơn vị tiền tệ chức năng của đơn vị tham gia giao dịch đó và rủi ro ngoại tệ sẽ ảnh hưởng đến báo cáo lãi lỗ hợp nhất. [IFRS 9 đoạn 6.3.5 -6.3.6]

Đơn vị có thể chỉ định toàn bộ khoản mục hoặc một phần của khoản mục là khoản mục được phòng ngừa rủi ro. Thành phần này có thể là một thành phần rủi ro có thể xác định riêng biệt và có thể đo lường một cách đáng tin cậy; một hoặc nhiều dòng tiền hợp đồng được lựa chọn; hoặc các thành phần của một giá trị danh nghĩa. [IFRS 9 đoạn 6.3.7]

Một nhóm các khoản mục bao gồm cả các vị thế ròng là một khoản mục được phòng ngừa rủi ro đủ điều kiện chỉ khi:

  • nó bao gồm các khoản mục riêng lẻ, các khoản mục được phòng ngừa rủi ro đủ điều kiện;
  • các khoản mục trong nhóm được quản lý cùng nhau trên cùng một cơ sở nhóm cho mục đích quản lý rủi ro; và
  • trong trường hợp phòng ngừa rủi ro dòng tiền của một nhóm các khoản mục mà những biến động của các dòng tiền không dự kiến xấp xỉ tỷ lệ tổng biến động của các dòng tiền của nhóm:
    • đó là phòng ngừa rủi ro ngoại tệ; và
    • việc chỉ định vị thế ròng đó xác định kỳ báo cáo trong đó các giao dịch dự kiến được kỳ vọng ​​sẽ ảnh hưởng đến lãi hoặc lỗ, cũng như bản chất và khối lượng của chúng [IFRS 9 đoạn 6.6.1]

 

Đối với phòng ngừa rủi ro vị thế ròng mà rủi ro phòng ngừa ảnh hưởng đến nhóm các khoản mục khác nhau trong báo cáo lãi lỗ và báo cáo thu nhập toàn diện khác, thì bất kỳ khoản lãi hoặc lỗ phát sinh từ phòng ngừa rủi ro trong báo cáo đó sẽ được trình bày trong một nhóm riêng biệt so với nhóm khoản mục bị ảnh hưởng bởi các khoản mục được phòng ngừa rủi ro. [IFRS 9 đoạn 6.6.4]

Kế toán cho các quan hệ phòng ngừa rủi ro đủ điều kiện

Có ba loại quan hệ phòng ngừa rủi ro:

Phòng ngừa rủi ro giá trị hợp lý: phòng ngừa mức rủi ro gánh chịu đối với những thay đổi trong giá trị hợp lý của một tài sản hoặc khoản nợ phải trả được ghi nhận hoặc một cam kết chắc chắn chưa ghi nhận, hoặc một thành phần của một khoản mục bất kỳ mà có thể quy về một rủi ro cụ thể và có thể ảnh hưởng đến báo cáo lãi lỗ (hoặc OCI trong trường hợp công cụ vốn chủ sở hữu được chỉ định đo lường theo FVTOCI). [IFRS 9 đoạn 6.5.2 (a) và 6.5.3]

Đối với phòng ngừa rủi ro giá trị hợp lý, lãi hoặc lỗ trên công cụ phòng ngừa rủi ro được ghi nhận vào báo cáo lãi lỗ (hoặc OCI, nếu phòng ngừa rủi ro  công cụ vốn đo lường theo FVTOCI và lãi hoặc lỗ trên khoản mục được phòng ngừa rủi ro điều chỉnh giá trị ghi sổ của khoản mục được phòng ngừa rủi ro và được ghi nhận vào báo cáo lãi lỗ. Tuy nhiên, nếu khoản mục được phòng ngừa rủi ro là một công cụ vốn đo lường theo FVTOCI, thì giá trị đó vẫn giữ trong OCI. Khi một khoản mục được phòng ngừa rủi ro là một cam kết chắc chắn chưa ghi nhận, thì khoản lãi hoặc lỗ lũy kế được ghi nhận là tài sản hoặc nợ phải trả tương ứng với lãi hoặc lỗ được ghi nhận trong báo cáo lãi lỗ. [IFRS 9 đoạn 6.5.8]

Nếu khoản mục được phòng ngừa rủi ro là một công cụ nợ được đo lường theo giá trị được phân bổ hoặc FVTOCI, thì bất kỳ điều chỉnh phòng ngừa rủi ro nào cũng sẽ được phân bổ thành lãi hoặc lỗ dựa trên tỷ lệ lãi suất thực được tính toán lại. Phân bổ có thể bắt đầu ngay khi sự điều chỉnh tồn tại và sẽ bắt đầu không chậm hơn thời điểm khoản mục được phòng ngừa rủi ro chấm dứt điều chỉnh cho lãi và lỗ phòng ngừa rủi ro. [IFRS 9 đoạn 6.5.10]

Phòng ngừa rủi ro dòng tiền: phòng ngừa mức rủi ro gánh chịu do sự biến động dòng tiền quy về một rủi ro cụ thể liên quan đến toàn bộ, hoặc một thành phần của một tài sản hoặc nợ phải trả được ghi nhận (như toàn bộ hoặc một số khoản thanh toán lãi trong tương lai đối với khoản nợ có lãi suất biến đổi) hoặc một giao dịch dự kiến có khả năng cao xảy ra và có thể ảnh hưởng đến lãi hoặc lỗ. [IFRS 9 đoạn 6.5.2 (b)]

Đối với phòng ngừa rủi ro dòng tiền, quỹ dự trữ phòng ngừa rủi ro dòng tiền trong vốn chủ sở hữu được điều chỉnh xuống mức thấp hơn sau đây (với giá trị tuyệt đối):

  • Lãi hoặc lỗ lũy kế trên công cụ phòng ngừa rủi ro từ khi bắt đầu phòng ngừa rủi ro; và
  • Thay đổi lũy kế trong giá trị hợp lý của khoản mục được phòng ngừa rủi ro từ khi bắt đầu phòng ngừa rủi ro.

 

Phần lãi hoặc lỗ trên công cụ phòng ngừa rủi ro được xác định là phòng ngừa rủi ro hiệu quả được ghi nhận trong OCI và bất kỳ khoản lãi hoặcy lỗ nào còn lại được xác định là phòng ngừa rủi ro không hiệu quả thì được ghi nhận vào báo cáo lãi lỗ.

Nếu một giao dịch dự kiến được phòng ngừa rủi ro sau đó dẫn đến việc ghi nhận một khoản mục phi tài chính hoặc trở thành một cam kết chắc chắn đối với việc áp dụng kế toán phòng ngừa rủi ro giá trị hợp lý, thì giá trị lũy kế trong quỹ dự trữ phòng ngừa rủi ro dòng tiền được loại bỏ và đưa trực tiếp vào giá gốc ban đầu hoặc giá trị ghi sổ khác của tài sản hoặc nợ phải trả. Trong các trường hợp khác, giá trị lũy kế trong quỹ dự trữ phòng ngừa rủi ro dòng tiền được tái phân loại thành lãi hoặc lỗ trong cùng kỳ như dòng tiền được phòng ngừa rủi ro ảnh hưởng đến lãi hoặc lỗ. [IFRS 9 đoạn 6.5.11]

Khi đơn vị ngừng kế toán phòng ngừa rủi ro cho phòng ngừa rủi ro dòng tiền, nếu dòng tiền tương lai được phòng ngừa rủi ro được dự kiến ​​vẫn xảy ra, thì giá trị lũy kế trong quỹ dự trữ phòng ngừa rủi ro dòng tiền vẫn duy trì cho đến khi dòng tiền trong tương lai xảy ra; nếu dòng tiền tương lai được phòng ngừa rủi ro không dự kiến còn xảy ra, thì giá trị lũy kế đó ngay lập tức được tái phân loại thành lãi hoặc lỗ [IFRS 9 đoạn 6.5.12]

Phòng ngừa rủi ro ngoại tệ của một cam kết chắc chắn có thể được hạch toán như phòng ngừa rủi ro giá trị hợp lý hoặc phòng ngừa rủi ro dòng tiền. [IFRS 9 đoạn 6.5.4]

Phòng ngừa rủi ro đầu tư ròng vào hoạt động nước ngoài (như được định nghĩa trong IAS 21), bao gồm phòng ngừa rủi ro khoản mục tiền tệ được hạch toán như một phần của đầu tư ròng, được hạch toán tương tự như phòng ngừa rủi ro dòng tiền:

  • Phần lãi hoặc lỗ trên công cụ phòng ngừa rủi ro được xác định là phòng ngừa rủi ro hiệu quả được ghi nhận trong OCI; và
  • Phần không hiệu quả được ghi nhận vào báo cáo lãi lỗ. [IFRS 9 đoạn 6.5.13]

 

Lãi hoặc lỗ lũy kế trên công cụ phòng ngừa rủi ro liên quan đến phần hiệu quả của phòng ngừa rủi ro được tái phân loại thành lãi hoặc lỗ khi thanh lý hoặc thanh lý một phần hoạt động nước ngoài. [IFRS 9 đoạn 6.5,14]

Yêu cầu về hiệu quả phòng ngừa rủi ro

Để đủ điều kiện cho kế toán phòng ngừa rủi ro, quan hệ phòng ngừa rủi ro phải đáp ứng các tiêu chí hiệu quả sau đây vào đầu mỗi kỳ phòng ngừa rủi ro:

  • có quan hệ kinh tế giữa khoản mục được phòng ngừa rủi ro và công cụ phòng ngừa rủi ro;
  • ảnh hưởng của rủi ro tín dụng không chi phối các thay đổi giá trị tạo ra từ quan hệ kinh tế đó; và
  • tỷ số phòng ngừa rủi ro của quan hệ phòng ngừa rủi ro giống như tỷ số thực sự được sử dụng trong phòng ngừa rủi ro kinh tế [IFRS 9 đoạn 6.4.1 (c)]

 

Tái cân bằng và ngừng phòng ngừa rủi ro

Nếu quan hệ phòng ngừa rủi ro chấm dứt đáp ứng yêu cầu về hiệu quả phòng ngừa rủi ro liên quan đến tỷ số phòng ngừa rủi ro nhưng mục tiêu quản lý rủi ro đối với quan hệ phòng ngừa được chỉ định đó vẫn giữ nguyên, thì đơn vị điều chỉnh tỷ số phòng ngừa rủi ro của quan hệ phòng ngừa rủi ro để đáp ứng các tiêu chí đủ điều kiện lần nữa. [IFRS 9 đoạn 6.5.5]

Đơn vị ngừng kế toán phòng ngừa rủi ro phi hồi tố chỉ khi quan hệ phòng ngừa rủi ro (hoặc một phần của quan hệ phòng ngừa rủi ro) chấm dứt không còn đáp ứng các tiêu chí đủ điều kiện (sau khi tái cân bằng). Điều này bao gồm các trường hợp khi công cụ phòng ngừa rủi ro hết hạn hoặc được bán, chấm dứt hoặc được thực hiện. Ngừng kế toán phòng ngừa rủi ro có thể ảnh hưởng đến toàn bộ quan hệ phòng ngừa rủi ro hoặc chỉ một phần (trong trường hợp đó, kế toán phòng ngừa rủi ro tiếp tục cho phần còn lại của quan hệ phòng ngừa rủi ro). [IFRS 9 đoạn 6.5.6]

Giá trị thời gian của quyền chọn

Khi đơn vị tách riêng giá trị nội tại và giá trị thời gian của hợp đồng quyền chọn và chỉ định là công cụ phòng ngừa rủi ro chỉ thay đổi giá trị nội tại của quyền chọn, thì đơn vị ghi nhận một số hoặc tất cả thay đổi trong giá trị thời gian trong OCI mà sau đó được loại bỏ hoặc tái phân loại từ vốn chủ sở hữu dưới dạng một giá trị duy nhất hoặc giá trị được phân bổ (tùy thuộc vào bản chất của khoản mục được phòng ngừa rủi ro) và cuối cùng được ghi nhận vào báo cáo lãi lỗ. [IFRS 9 đoạn 6.5.15] Điều này làm giảm biến động lãi hoặc lỗ khi so với việc ghi nhận thay đổi giá trị của giá trị thời gian một cách trực tiếp trong lãi hoặc lỗ.

Điểm kỳ hạn và chênh lệch điểm cơ bản của ngoại tệ

Khi đơn vị tách biệt điểm kỳ hạn và phần giao ngay của hợp đồng kỳ hạn và chỉ định là công cụ phòng ngừa rủi ro chỉ thay đổi giá trị của phần giao ngay hoặc khi đơn vị loại trừ chênh lệch điểm cơ bản của ngoại tệ từ phòng ngừa rủi ro, thì đơn vị có thể ghi nhận thay đổi giá trị của phần bị loại trừ trong OCI mà sau đó được loại bỏ hoặc tái phân loại từ vốn chủ sở hữu dưới dạng một giá trị duy nhất hoặc giá trị được phân bổ (tùy thuộc vào bản chất của khoản mục được phòng ngừa rủi ro) và cuối cùng được ghi nhận vào lãi hoặc lỗ. [IFRS 9 đoạn 6.5.16] Điều này làm giảm biến động lãi hoặc lỗ khi so với việc ghi nhận thay đổi giá trị của điểm kỳ hạn hoặc chênh lệch điểm cơ bản của ngoại tệ một cách trực tiếp vào trong lãi hoặc lỗ.

Mức rủi ro tín dụng gánh chịu được chỉ định theo FVTPL

Nếu đơn vị sử dụng công cụ phái sinh tín dụng đo lường theo FVTPL để quản lý rủi ro tín dụng của công cụ tài chính (Mức rủi ro tín dụng gánh chịu) thì đơn vị có thể chỉ định tất cả hoặc một tỷ lệ của công cụ tài chính đó được đo lường theo FVTPL nếu:

  • Tên của rủi ro tín dụng phù hợp với đơn vị tham chiếu của công cụ phái sinh tín dụng (khớp về tên); và
  • Thời gian sử dụng của công cụ tài chính phù hợp với thời gian sử dụng của công cụ được chuyển giao phù hợp với công cụ phái sinh tín dụng

 

Đơn vị có thể đưa ra chỉ định này bất kể công cụ tài chính được quản lý rủi ro tín dụng có nằm trong phạm vi của IFRS 9 hay không (ví dụ: nó có thể áp dụng cho các cam kết cho vay nằm ngoài phạm vi của IFRS 9). Đơn vị có thể chỉ định công cụ tài chính đó khi ghi nhận ban đầu hoặc sau đó hoặc trong khi nó chưa được ghi nhận và sẽ tài liệu hóa việc chỉ định đồng thời này. [IFRS 9 đoạn 6.7.1]

Nếu được chỉ định sau khi ghi nhận ban đầu, bất kỳ khoản chênh lệch nào trong giá trị ghi sổ trước đó và giá trị hợp lý sẽ được ghi nhận ngay lập tức vào báo cáo lãi lỗ [IFRS 9 đoạn 6.7.2]

Đơn vị ngừng đo lường công cụ tài chính làm phát sinh rủi ro tín dụng theo FVTPL nếu các tiêu chí đủ điều kiện không còn được đáp ứng và công cụ này không được yêu cầu đo lường theo FVTPL. Giá trị hợp lý khi ngừng ghi nhận trở thành giá trị ghi sổ mới. [IFRS 9 đoạn 6.7.3 và 6.7.4]


SUY GIẢM GIÁ TRỊ

Mô hình suy giảm giá trị trong IFRS 9 dựa trên tiền đề của việc cung cấp các khoản lỗ dự kiến.

Phạm vi

IFRS 9 yêu cầu mô hình suy giảm tương tự áp dụng cho tất cả sau đây:

  • Tài sản tài chính đo lường theo giá trị được phân bổ;
  • Tài sản tài chính bắt buộc đo lường theo FVTOCI;
  • Cam kết cho vay khi nghĩa vụ hiện tại được mở rộng đến tín dụng (trừ trường hợp các khoản này được đo lường theo FVTPL);
    • Hợp đồng bảo lãnh tài chính mà áp dụng IFRS 9 (trừ các hợp đồng được đo lường theo FVTPL);
    • các khoản phải thu thuê tài sản trong phạm vi của IAS 17 Thuê tài sản; và
    • Tài sản từ hợp đồng trong phạm vi IFRS 15 Doanh thu từ Hợp đồng với Khách hàng (nghĩa là quyền nhận được thanh toán sau khi chuyển giao hàng hóa hoặc dịch vụ).

 

Cách tiếp cận chung

Ngoại trừ các tài sản tài chính được khởi tạo hoặc được mua bị tổn thất tín dụng (xem bên dưới), thì các khoản tổn thất tín dụng dự kiến ​​được yêu cầu đo lường thông qua khoản dự phòng tổn thất với giá trị bằng:

  • tổn thất tín dụng dự kiến ​​trong vòng 12 tháng (tổn thất tín dụng dự kiến từ các sự kiện mất khả năng thanh toán trên công cụ tài chính có thể xảy ra trong vòng 12 tháng sau ngày báo cáo); hoặc là
  • tổn thất tín dụng dự kiến ​trong suốt thời hạn ​(tổn thất tín dụng dự kiến ​từ tất cả các sự kiện mất khả năng thanh toán có thể xảy ra trong suốt thời hạn của công cụ tài chính).

 

Dự phòng tổn thất cho các tổn thất tín dụng dự kiến ​trong suốt thời hạn đối với công cụ tài chính nếu rủi ro tín dụng của công cụ tài chính đó tăng đáng kể từ sau khi ghi nhận ban đầu, cũng như các tài sản từ hợp đồng hoặc các khoản phải thu thương mại không tạo thành giao dịch tài chính theo IFRS 15. [IFRS 9 đoạn 5.5.3 và 5.5.15]

Ngoài ra, đơn vị có thể chọn chính sách kế toán để ghi nhận các khoản tổn thất tín dụng dự kiến ​trong suốt thời hạn cho tất cả các tài sản từ hợp đồng và / hoặc tất cả các khoản phải thu thương mại tạo thành một giao dịch tài chính theo IFRS 15. Lựa chọn tương tự cũng dành riêng cho các khoản phải thu thuê tài sản. [IFRS 9 đoạn 5.5.16]

Đối với tất cả các công cụ tài chính khác, tổn thất tín dụng dự kiến ​​được đo lường với giá trị bằng khoản lỗ tổn thất tín dụng dự kiến ​​trong vòng 12 tháng. [IFRS 9 đoạn 5.5.5]

Rủi ro tín dụng tăng đáng kể

Ngoại trừ các tài sản tài chính được khởi tạo hoặc được mua bị tổn thất tín dụng (xem bên dưới), thì dự phòng tổn thất cho các công cụ tài chính được đo lường với giá trị bằng tổn thất tín dụng dự kiến ​trong suốt thời hạn nếu rủi ro tín dụng của công cụ tài chính tăng đáng kể sau khi ghi nhận ban đầu, trừ khi rủi ro tín dụng của công cụ tài chính thấp vào ngày báo cáo, trong trường hợp đó có thể giả định rằng rủi ro tín dụng trên công cụ tài chính không tăng đáng kể sau khi ghi nhận ban đầu. [IFRS 9 đoạn 5.5.3 và 5.5.10]

Chuẩn mực xem rủi ro tín dụng thấp nếu rủi ro mất khả năng thanh toán thấp, người đi vay có khả năng cao đáp ứng các nghĩa vụ dòng tiền theo hợp đồng trong thời hạn gần và những thay đổi bất lợi trong điều kiện kinh tế và kinh doanh trong dài hạn, nhưng sẽ không nhất thiết, có thể làm giảm khả năng của người đi vay để thực hiện nghĩa vụ dòng tiền theo hợp đồng. Chuẩn mực cho thấy tỷ số “xếp hạng đầu tư” có thể là một chỉ số cho rủi ro tín dụng thấp. [IFRS 9 đoạn B5.5.22 – B5.5.24]

Việc đánh giá xem có sự gia tăng đáng kể về rủi ro tín dụng hay không dựa trên sự gia tăng xác suất mất khả năng thanh toán xảy ra kể từ khi ghi nhận ban đầu. Theo chuẩn mực, đơn vị có thể sử dụng các phương thức tiếp cận khác nhau để đánh giá xem rủi ro tín dụng có tăng đáng kể hay không (miễn là phương thức tiếp cận đó phù hợp với yêu cầu). Một phương thức tiếp cận có thể phù hợp với các yêu cầu ngay cả khi nó không bao gồm xác suất rõ ràng về xảy ra rủi ro mất khả năng thanh toán như một đầu vào. Hướng dẫn áp dụng cung cấp một danh sách các yếu tố có thể hỗ trợ đơn vị trong việc đánh giá. Ngoài ra, về nguyên tắc việc đánh giá xem khoản dự phòng tổn thất có nên dựa trên tổn thất tín dụng dự kiến ​trong suốt thời hạn hay không được thực hiện trên cơ sở riêng, một số yếu tố hoặc chỉ số có thể không có sẵn ở cấp độ công cụ tài chính. Trong trường hợp này, đơn vị nên thực hiện đánh giá về các nhóm hoặc các phần của danh mục công cụ tài chính thích hợp.

Các yêu cầu cũng chứa một giả định có thể bác bỏ rằng rủi ro tín dụng đã tăng đáng kể khi các khoản thanh toán theo hợp đồng quá hạn 30 ngày. IFRS 9 cũng yêu cầu (trừ các công cụ tài chính được khởi tạo hoặc được mua bị tổn thất tín dụng) nếu rủi ro tín dụng tăng đáng kể từ sau khi ghi nhận ban đầu và đã đảo ngược vào kỳ báo cáo sau đó (nghĩa là rủi ro tín dụng lũy ​​kế không cao hơn đáng kể sau ghi nhận ban đầu), khi đó tổn thất tín dụng dự kiến ​​trên công cụ tài chính sẽ được đảo ngược để đo lường dựa trên giá trị bằng với tổn thất tín dụng dự kiến ​​trong vòng 12 tháng. [IFRS 9 đoạn 5.5.11]

Tài sản tài chính được khởi tạo hoặc được mua bị tổn thất tín dụng

Tài sản tài chính được khởi tạo hoặc được mua bị tổn thất tín dụng được xử lý kế toán khác nhau vì tài sản bị tổn thất tín dụng khi ghi nhận ban đầu. Đối với những tài sản này, đơn vị sẽ ghi nhận những thay đổi trong tổn thất tín dụng dự kiến ​trong suốt thời hạn kể từ khi ghi nhận ban đầu như khoản dự phòng tổn thất với bất kỳ thay đổi đều được ghi nhận trong báo cáo lãi lỗ. Theo yêu cầu, bất kỳ thay đổi thuận lợi nào đối với các tài sản đó đều là lãi do suy giảm giá trị ngay cả khi kết quả dòng tiền dự kiến ​​của tài sản tài chính vượt quá dòng tiền ước tính khi ghi nhận ban đầu. [IFRS 9 đoạn 5.5.13 – 5.5.14]

Tài sản tài chính bị suy giảm giá trị do rủi ro tín dụng

Theo IFRS 9, một tài sản tài chính bị suy giảm giá trị do rủi ro tín dụng khi một hoặc nhiều sự kiện đã xảy ra và có tác động đáng kể đến dòng tiền dự kiến ​​trong tương lai của tài sản tài chính. Nó bao gồm dữ liệu có thể quan sát đem đến sự chú ý của chủ sở hữu tài sản tài chính về các sự kiện sau:

  • Khó khăn tài chính đáng kể của bên phát hành hoặc bên đi vay;
  • Vi phạm hợp đồng, chẳng hạn như mất khả năng thanh toán hoặc quá hạn thanh toán;
  • Bên cho vay vì lý do kinh tế hoặc cam kết theo hợp đồng liên quan đến khó khăn tài chính của bên đi vay, đã cấp cho bên đi vay một sự nhượng bộ mà thông thường không xét đến;
  • Có khả năng cao bên đi vay sẽ phá sản hoặc phải tái cơ cấu hoạt động tài chính khác;
  • Sự biến mất của một thị trường sôi động đối với tài sản tài chính vì những khó khăn tài chính; hoặc là
  • Việc mua hoặc khởi tạo một tài sản tài chính với mức chiết khấu cao phản ánh các khoản tổn thất tín dụng đã phát sinh.
Cơ sở ước tính tổn thất tín dụng dự kiến

Bất kỳ thước đo tổn thất tín dụng dự kiến ​​nào theo IFRS 9 đều sẽ phản ánh giá trị có trọng số xác suất và không thiên lệch được xác định bằng cách đánh giá phạm vi kết quả có thể xảy ra cũng như kết hợp với giá trị thời gian của tiền tệ. Ngoài ra, đơn vị nên xem xét thông tin hợp lý và có tính hỗ trợ về các sự kiện trong quá khứ, điều kiện hiện tại và dự báo hợp lý và có tính hỗ trợ về điều kiện kinh tế trong tương lai khi đo lường tổn thất tín dụng dự kiến. [IFRS 9 đoạn 5.5.17]

Chuẩn mực xác định tổn thất tín dụng dự kiến ​​là tổn thất tín dụng bình quân có trọng số với rủi ro mất khả năng thanh toán tương ứng xảy ra là trọng số. [IFRS 9 Phụ lục A] Trong khi đơn vị không cần xem xét mọi tình huống có thể xảy ra, thì phải xem xét rủi ro hoặc xác suất xảy ra tổn thất tín dụng bằng cách xem xét khả năng xảy ra tổn thất tín dụng và khả năng không xảy ra tổn thất tín dụng, ngay cả khi xác suất xảy ra tổn thất tín dụng là thấp. [IFRS 9 đoạn 5.5,18]

Cụ thể, đối với tổn thất tín dụng dự kiến trong suốt thời hạn, đơn vị được yêu cầu ước tính rủi ro mất khả năng thanh toán xảy ra trên công cụ tài chính trong suốt thời hạn dự kiến. Tổn thất tín dụng dự kiến trong vòng 12 tháng thể hiện sự thiếu hụt tiền trong suốt thời hạn sẽ xảy ra nếu rủi ro mất khả năng thanh toán xảy ra trong vòng 12 tháng sau ngày báo cáo, được xác định bằng xác suất xảy ra rủi ro mất khả năng thanh toán đó.

Đơn vị được yêu cầu kết hợp thông tin hợp lý và có tính hỗ trợ (tức là, có sẵn hợp lý tại ngày báo cáo). Thông tin có sẵn hợp lý nếu có được nó không liên quan đến chi phí hoặc nỗ lực không đáng kể (với thông tin có sẵn cho mục đích lập báo cáo tài chính đủ điều kiện như vậy).

Để áp dụng mô hình cho cam kết cho vay, đơn vị sẽ xem rủi ro mất khả năng thanh toán xảy ra theo khoản vay là cao, trong khi áp dụng mô hình cho các hợp đồng bảo lãnh tài chính, đơn vị sẽ xem xét rủi ro mất khả năng thanh toán xảy ra của bên nợ cụ thể. [IFRS 9 đoạn B5.5.31 và B5.5.32]

Đơn vị có thể sử dụng các công cụ thực tế khi ước tính tổn thất tín dụng dự kiến ​​nếu chúng phù hợp với các nguyên tắc trong Chuẩn mực (ví dụ, tổn thất tín dụng dự kiến ​​đối với các khoản phải thu thương mại có thể được tính bằng ma trận dự phòng trong đó tỷ lệ dự phòng cố định được áp dụng tùy thuộc vào số ngày mà khoản phải thu thương mại đang còn phải thu). [IFRS 9 đoạn B5.5.35]

Để phản ánh giá trị thời gian, các khoản tổn thất tín dụng dự kiến ​​nên được chiết khấu vào ngày báo cáo bằng cách sử dụng tỷ lệ lãi suất thực của tài sản (hoặc xấp xỉ với giá trị đó) được xác định khi ghi nhận ban đầu. Tỷ lệ “lãi suất thực đã điều chỉnh rủi ro tín dụng” nên được sử dụng cho tổn thất tín dụng dự kiến ​​của tài sản tài chính được khởi tạo hoặc được mua bị tổn thất tín dụng. Trái ngược với “tỷ lệ lãi suất thực” (được tính bằng cách sử dụng dòng tiền dự kiến ​​trong khi bỏ qua tổn thất tín dụng dự kiến), lãi suất thực đã điều chỉnh rủi ro tín dụng phản ánh khoản tổn thất tín dụng dự kiến ​​của tài sản tài chính. [IFRS 9 đoạn B5.5.44-45]

Tổn thất tín dụng dự kiến ​​của các cam kết cho vay chưa sử dụng nên được chiết khấu bằng cách sử dụng lãi suất thực (hoặc xấp xỉ) sẽ được áp dụng khi ghi nhận tài sản tài chính phát sinh từ cam kết. Nếu lãi suất thực của một cam kết cho vay không thể được xác định, tỷ lệ chiết khấu sẽ phản ánh đánh giá thị trường hiện tại về giá trị thời gian của tiền tệ và các rủi ro cụ thể đối với dòng tiền nhưng chỉ được mở rộng đến những rủi ro không được tính đến bằng cách điều chỉnh tỷ lệ chiết khấu. Phương thức tiếp cận này cũng được sử dụng để chiết khấu tổn thất tín dụng dự kiến ​​của các hợp đồng bảo lãnh tài chính. [IFRS 9 đoạn B5.5.47]

Trình bày

Trong khi doanh thu từ lãi vay luôn được yêu cầu trình bày dưới dạng một dòng riêng biệt, nhưng nó được tính khác nhau tùy theo trạng thái của tài sản liên quan đến suy giảm giá trị do rủi ro tín dụng. Trong trường hợp tài sản tài chính không phải là tài sản tài chính được khởi tạo hoặc được mua bị tổn thất tín dụng và không có bằng chứng khách quan về suy giảm giá trị tại ngày báo cáo, thì doanh thu từ lãi vay được tính bằng cách áp dụng phương pháp tỷ lệ lãi suất thực cho giá trị ghi sổ gộp. [IFRS 9 đoạn 5.4.1]

Trong trường hợp tài sản tài chính không phải là tài sản tài chính được khởi tạo hoặc được mua bị tổn thất tín dụng nhưng sau đó bị suy giảm giá trị do rủi ro tín dụng, thì doanh thu từ lãi vay được tính bằng cách áp dụng tỷ lệ lãi suất thực cho số dư của giá trị được phân bổ, bao gồm giá trị ghi sổ gộp được điều chỉnh cho các dự phòng tổn thất. [IFRS 9 đoạn 5.4.1]

Trong trường hợp tài sản tài chính được khởi tạo hoặc được mua bị tổn thất tín dụng, thì doanh thu từ lãi vay luôn được ghi nhận bằng cách áp dụng tỷ lệ lãi suất thực đã điều chỉnh rủi ro tín dụng cho giá trị ghi sổ của giá trị được phân bổ. [IFRS 9 đoạn 5.4.1] Tỷ lệ lãi suất thực đã điều chỉnh rủi ro tín dụng là tỷ lệ mà để chiết khấu dòng tiền dự kiến ​​khi ghi nhận ban đầu (có tính đến khoản tổn thất tín dụng dự kiến ​​cũng như các điều khoản hợp đồng của công cụ tài chính) về giá trị được phân bổ tại thời điểm ghi nhận ban đầu. [IFRS 9 Phụ lục A]

Các sửa đổi kết quả từ IFRS 9 sang IAS 1 yêu cầu lỗ do suy giảm giá trị, bao gồm hoàn nhập lỗ do suy giảm giá trị và lãi do suy giảm giá trị (trong trường hợp tài sản tài chính được khởi tạo hoặc được mua bị tổn thất tín dụng), được trình bày trong một dòng riêng biệt trong báo cáo lãi lỗ và thu nhập toàn diện khác.


CÔNG BỐ

IFRS 9 sửa đổi một số yêu cầu của IFRS 7 Công cụ tài chính: Công bố bao gồm bổ sung công bố về đầu tư vào các công cụ vốn chủ sỡ hữu được chỉ định theo FVTOCI, công bố về hoạt động quản lý rủi ro và kế toán phòng ngừa rủi ro và công bố về quản lý rủi ro tín dụng và suy giảm giá trị.


TƯƠNG TÁC VỚI IFRS 4

Vào ngày 12 tháng 9 năm 2016, IASB đã ban hành các sửa đổi đối với IFRS 4 cung cấp hai quyền chọn cho đơn vị phát hành hợp đồng bảo hiểm trong phạm vi IFRS 4:

  • quyền chọn cho phép đơn vị tái phân loại, từ lãi hoặc lỗ sang thu nhập toàn diện khác, một số thu nhập hoặc chi phí phát sinh từ các tài sản tài chính được chỉ định; được gọi là phương pháp tái phân loại;
  • quyền chọn tạm thời miễn trừ áp dụng IFRS 9 cho các đơn vị có hoạt động chính là phát hành hợp đồng bảo hiểm trong phạm vi IFRS 4; được gọi là phương pháp trì hoãn.

 

Đơn vị chọn áp dụng phương pháp tái phân loại hồi tố cho tài sản tài chính đủ điều kiện khi áp dụng lần đầu IFRS 9. Đơn vị chọn áp dụng phương pháp trì hoãn cho các kỳ báo cáo hàng năm bắt đầu vào hoặc sau ngày 1 tháng 1 năm 2018. Việc áp dụng cả hai phương pháp là quyền chọn và đơn vị được phép ngừng áp dụng chúng trước khi chuẩn mực hợp đồng bảo hiểm mới được áp dụng.

Ketoanstartup.com


XEM THÊM CÁC CHUẨN MỰC KHÁC